Kto prowadzi badanie wypadków lotniczych?

Za wypadki lotnictwa cywilnego odpowiada Państwowa Komisja Badania Wypadków Lotniczych, a zdarzenia wojskowe bada KBWL LP. Podział zależy przede wszystkim od rodzaju statku powietrznego i jego użytkownika. Sprawdź, kto prowadzi postępowanie, jakie ma uprawnienia i dlaczego komisja nie ustala winy.

Kto bada wypadki w lotnictwie cywilnym?

Wypadki, poważne incydenty i wybrane incydenty lotnicze w lotnictwie cywilnym bada Państwowa Komisja Badania Wypadków Lotniczych (PKBWL). Jest to niezależny, stały organ działający przy ministrze właściwym do spraw transportu, którym od 2018 roku jest Ministerstwo Infrastruktury. Komisję powołano w 2002 roku na podstawie ustawy Prawo lotnicze z 3 lipca 2002 roku.

PKBWL prowadzi postępowania na terytorium Polski oraz w polskiej przestrzeni powietrznej. Może również badać zdarzenia poza granicami kraju, jeżeli dotyczą polskiego lub zagranicznego cywilnego statku powietrznego eksploatowanego przez polskiego użytkownika, a pozwalają na to przepisy międzynarodowe albo właściwe państwo przekazało jej takie zadanie.

Komisja ma siedzibę przy ulicy Puławskiej 125 w Warszawie. Dwa przedstawicielstwa terenowe znajdują się w Gliwicach i Poznaniu, a według danych za 2023 rok PKBWL zatrudniała 16 osób. Jej pracami kieruje Tomasz Kuchciński, pełniący funkcję przewodniczącego od 2024 roku.

PKBWL ustala okoliczności i przyczyny zdarzenia oraz wydaje zalecenia dotyczące bezpieczeństwa, ale nie orzeka o winie ani odpowiedzialności.

Jakie zdarzenia obejmuje badanie?

Zakres postępowania obejmuje przede wszystkim wypadki lotnicze i poważne incydenty. Wypadek wiąże się ze śmiercią, poważnym obrażeniem ciała albo znacznym uszkodzeniem statku powietrznego. Incydent może nie powodować ofiar ani zniszczeń, lecz wskazuje na zagrożenie dla bezpieczeństwa operacji.

W Polsce każdego roku dochodzi przeciętnie do ponad 100 wypadków i poważnych incydentów oraz kilku tysięcy innych zdarzeń lotniczych. W 2021 roku w wypadkach zginęło sześć osób, podczas gdy rok wcześniej odnotowano pięć ofiar.

Kto prowadzi badania w lotnictwie państwowym?

Zdarzenia dotyczące wojskowych i innych państwowych statków powietrznych bada Komisja Badania Wypadków Lotniczych Lotnictwa Państwowego (KBWL LP). Powołuje ją decyzją Minister Obrony Narodowej, w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw wewnętrznych. Przewodniczącym komisji jest płk pil. mgr inż. Adam Jantas.

KBWL LP prowadzi badania wypadków i poważnych incydentów, które wydarzyły się w Polsce, w polskiej przestrzeni powietrznej oraz poza granicami kraju. Dotyczy to państwowych statków powietrznych używanych przez:

• Siły Zbrojne Rzeczypospolitej Polskiej,
• Policję, Straż Graniczną i Państwową Straż Pożarną,
• Służbę Ochrony Państwa,
• służby specjalne, w tym ABW, AW, SKW, SWW i CBA.

Obsługę administracyjną oraz wyposażenie techniczne KBWL LP zapewnia Władza Lotnictwa Wojskowego. Komisja bada przebieg zdarzenia, stan techniczny statku powietrznego, działanie załogi, warunki pogodowe, organizację lotu i inne czynniki, które mogły wpłynąć na jego przebieg.

Dlaczego podział między komisjami ma znaczenie?

Ten sam rodzaj zdarzenia może podlegać innej komisji, zależnie od statusu statku powietrznego. Awaria samolotu pasażerskiego należy do PKBWL, natomiast wypadek wojskowego samolotu bada KBWL LP. O kwalifikacji nie decyduje wyłącznie miejsce zdarzenia.

Przykładem sprawy cywilnej był wypadek Piper PA-31 Navajo w Topolowie. W wyniku zdarzenia zginęło 11 osób. PKBWL ustaliła między innymi użytkowanie samolotu bez ważnego świadectwa zdatności do lotu, uszkodzenie elementu napędu prawego śmigła oraz przeciągnięcie podczas awaryjnego lądowania.

Jak wygląda badanie wypadku lotniczego?

Postępowanie nie ogranicza się do oględzin wraku. Członkowie komisji zabezpieczają dokumentację, analizują zapisy pokładowe, przesłuchują świadków i sprawdzają dane dotyczące obsługi technicznej, szkolenia oraz planowania lotu. W razie potrzeby korzystają z laboratoriów i instytutów badawczych.

PKBWL przygotowuje raport wstępny, a końcowy wynik badania przyjmuje w formie uchwały lub raportu końcowego. Komisja powiadamia Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego o wszczęciu postępowania, a raport wstępny przekazuje w terminie 30 dni od otrzymania informacji o wypadku.

Jakie przepisy regulują pracę komisji?

Podstawę krajową stanowi Ustawa Prawo lotnicze. Zasady uzupełniają między innymi rozporządzenia Unii Europejskiej nr 996/2010 i 376/2014 oraz rozporządzenie wykonawcze Komisji (UE) 2015/1018. Międzynarodowe standardy wynikają z Załącznika 13 do Konwencji chicagowskiej.

Niezależność funkcjonalna oznacza, że PKBWL nie może podlegać naciskom organów odpowiedzialnych za przepisy, nadzór operacyjny lub bezpieczeństwo lotnictwa cywilnego. Komisja podlega jednak kontroli Najwyższej Izby Kontroli. Współpracuje także z europejską siecią ENCASIA, zrzeszającą organy badające zdarzenia lotnicze.

Czego komisja nie rozstrzyga?

Raport komisji ma służyć poprawie bezpieczeństwa, a nie wskazaniu osoby winnej. Materiał dowodowy może zostać wykorzystany w postępowaniu przygotowawczym, sądowym lub administracyjnym tylko na zasadach określonych prawem, w tym za zgodą sądu.

W sprawie lotu Boeing 767-300ER LO 16 komisja analizowała między innymi uszkodzenie przewodu hydraulicznego, otwarty bezpiecznik C829 oraz niewykrycie tego stanu podczas podejścia. Samolot bez wysuniętego podwozia wylądował na warszawskim lotnisku, a badanie koncentrowało się na przyczynach technicznych i operacyjnych.

Kiedy komisja może odstąpić od badania?

Prawo lotnicze dopuszcza odstąpienie od badania w określonych sytuacjach. Chodzi zwłaszcza o przypadki, gdy statek powietrzny prowadziła osoba nieuprawniona, pilot znajdował się pod wpływem alkoholu lub środków odurzających, albo statek zbudowano czy użytkowano niezgodnie z przepisami.

Od 2005 roku PKBWL zastosowała tę możliwość w 39 przypadkach. W 30 z nich statek używała osoba nieuprawniona, w 23 przypadkach stwierdzono niezgodną budowę lub eksploatację, a w czterech wystąpił alkohol albo środki odurzające. Łączna liczba przesłanek wyniosła 57, ponieważ w jednym zdarzeniu mogło wystąpić kilka podstaw odstąpienia.

Komisja może też zmienić kwalifikację zdarzenia, gdy śmierć pilota nastąpiła z przyczyn naturalnych i nie spełnia ustawowej definicji wypadku lotniczego. Każdy przypadek ocenia osobno. Czasem, po konsultacji, podejmuje badanie mimo braku formalnego obowiązku, jeśli analiza może przynieść zalecenia zapobiegawcze.

W lotnictwie cywilnym prowadzi je PKBWL, natomiast w lotnictwie państwowym – KBWL LP powoływana przez Ministra Obrony Narodowej. Ostateczny zakres kompetencji wynika z rodzaju statku powietrznego, jego użytkownika i miejsca zdarzenia.