Pas startowy to wydłużona, specjalnie przygotowana nawierzchnia lotniskowa przeznaczona do startów i lądowań samolotów. Zwykle ma postać szerokiego prostokąta z betonu lub asfaltu, a jego wygląd określają przepisy lotnicze, między innymi wymagania ICAO zawarte w załączniku 14. Każda liczba, linia i strefa na nawierzchni przekazuje pilotowi konkretną informację.
Uwaga terminologiczna: opis dotyczy infrastruktury lotniczej. W wynikach wyszukiwania określenie „pas startowy” może oznaczać także element pokrycia dachowego, ale jest to inne zastosowanie tego samego wyrażenia.
Jak zbudowany jest pas startowy?
W dużym porcie lotniczym pas ma najczęściej nawierzchnię asfaltową albo betonową. Musi ona przenosić duże obciążenia, wytrzymywać oddziaływanie podwozia oraz zapewniać odpowiednią przyczepność podczas hamowania. Nawierzchnia jest nachylona i odwodniona tak, aby woda nie tworzyła kałuż ograniczających bezpieczeństwo operacji.
Z góry pas przypomina długi prostokąt. Jego długość i szerokość zależą między innymi od typu lotniska, obsługiwanych samolotów, wysokości nad poziomem morza oraz lokalnych warunków. Małe lotniska i lądowiska mogą korzystać także z trawy, żwiru lub innej utwardzonej nawierzchni, dlatego nie każdy pas wygląda jak szeroka, betonowa droga.
Na samą infrastrukturę pasa składają się nie tylko pomalowane fragmenty nawierzchni. Najważniejsze elementy to:
- Nawierzchnia utwardzona – asfaltowa lub betonowa część przeznaczona do rozbiegu, lądowania i dobiegu samolotu.
- Próg pasa – początek odcinka przeznaczonego do lądowania w danym kierunku.
- Strefa przyziemienia – obszar, w którym samolot powinien zetknąć się z nawierzchnią podczas lądowania.
- Strefa bezpieczeństwa – przygotowany teren przy końcach i krawędziach pasa, ograniczający skutki zjechania samolotu poza nawierzchnię.
- Strefa podmuchu – wzmocniony lub specjalnie przygotowany fragment przy końcu pasa, chroniący nawierzchnię przed działaniem gazów wylotowych silników.
Próg nie zawsze znajduje się na samym końcu fizycznej nawierzchni. Może być przesunięty, na przykład z powodu przeszkód, warunków terenowych albo wymagań bezpieczeństwa. Dlatego próg pasa i koniec pasa nie są pojęciami tożsamymi.
Co oznaczają liczby i linie na pasie?
Oznakowanie poziome pozwala pilotowi rozpoznać kierunek, oś oraz poszczególne części pasa. Najbardziej charakterystyczne są duże białe liczby umieszczone przy progu. Pokazują one kierunek pasa zaokrąglony do najbliższych dziesięciu stopni według orientacji magnetycznej, bez podawania ostatniej cyfry.
Przykładowo oznaczenie 09 odpowiada kierunkowi około 090 stopni, czyli w przybliżeniu wschodniemu. Ten sam pas oglądany z przeciwnego końca otrzymuje oznaczenie różniące się zwykle o 18, na przykład 09 i 27. Jeżeli lotnisko ma równoległe drogi startowe, do numeru mogą zostać dodane litery L, C lub R, oznaczające odpowiednio lewy, centralny i prawy pas.
| Oznaczenie | Wygląd | Funkcja |
|---|---|---|
| Liczby pasa | Duże białe cyfry przy progu | Informują o kierunku pasa względem północy magnetycznej i pomagają ustawić samolot na właściwej osi. |
| Linia centralna | Przerywana biała linia biegnąca wzdłuż osi | Ułatwia utrzymanie właściwego toru podczas startu, lądowania i dobiegu. |
| Oznaczenia progu | Białe pasy ułożone poprzecznie przy początku drogi do lądowania | Wskazują początek dostępnej części lądowiska w danym kierunku. |
| Strefa przyziemienia | Pary prostokątnych białych znaków po obu stronach osi | Wyznacza obszar odniesienia dla miejsca przyziemienia samolotu. |
| Linie krawędziowe | Ciągłe białe linie wzdłuż boków pasa | Wyznaczają boczne granice użytecznej nawierzchni. |
Nie wszystkie fragmenty widoczne z powietrza służą dokładnie temu samemu celowi. Część oznaczeń pokazuje miejsce rozpoczęcia drogi do lądowania, inne pomagają ocenić położenie samolotu względem osi i boków. Ich układ jest standaryzowany, aby pilot mógł odczytać sytuację także przy ograniczonej widoczności.
Jak wygląda pas nocą?
Po zmroku najważniejsze elementy nawierzchni uzupełnia system świateł. Wzdłuż krawędzi pasa znajdują się światła krawędziowe, zwykle białe, a w rejonie końca pasa mogą zmieniać barwę na żółtą. Na części lotnisk stosuje się także światła osi centralnej oraz światła wskazujące strefę przyziemienia.
Barwa i rozmieszczenie świateł zależą od kategorii drogi startowej oraz wyposażenia danego lotniska. Dzięki nim pas pozostaje rozpoznawalny podczas nocy, mgły i opadów, choć pilot korzysta wtedy również z innych systemów nawigacyjnych i procedur operacyjnych.
Pas startowy a strefy bezpieczeństwa
Widoczny prostokąt asfaltu lub betonu jest tylko centralną częścią całego obszaru operacyjnego. Po bokach i za końcami pasa pozostawia się tereny wolne od przeszkód albo przygotowuje je tak, by zmniejszyć ryzyko uszkodzeń w razie zjechania samolotu z nawierzchni.
W efekcie odpowiedź na pytanie, jak wygląda pas startowy, obejmuje nie tylko jego kolor i oznaczenia. To wydłużona nawierzchnia z wyraźną osią, progami, numerami kierunkowymi, strefą przyziemienia, oświetleniem oraz otoczeniem zapewniającym margines bezpieczeństwa.
