Tak, w samolocie pasażerskim można technicznie odbierać radio FM, ale zwykle jest to trudne, niestabilne i krótkotrwałe. Potrzebujesz odbiornika z tunerem FM, najlepiej słuchawek przewodowych oraz miejsca przy oknie. Samolot nie jest jednak przystosowany do wygodnego odbioru naziemnych stacji radiowych.
Jak słuchać radia w samolocie?
Do odbioru potrzebujesz urządzenia, które ma rzeczywisty tuner FM, a nie tylko aplikację korzystającą z internetu. Może to być niewielkie radio na baterie albo starszy smartfon wyposażony w odbiornik UKF-FM. Współczesne telefony coraz częściej nie mają takiego modułu, dlatego aplikacja radiowa nie zawsze rozwiązuje problem – bez połączenia z siecią nie będzie miała skąd pobrać transmisji.
W wielu telefonach przewód słuchawek pełni funkcję anteny. Bez słuchawek przewodowych odbiór może w ogóle nie zadziałać albo będzie bardzo słaby. Największą szansę daje miejsce przy oknie, ponieważ sygnał musi przedostać się przez konstrukcję samolotu.
Przed włączeniem odbiornika ustaw tryb samolotowy i stosuj się do poleceń załogi. Tuner FM może działać niezależnie od sieci komórkowej, Wi-Fi i Bluetooth, ale konkretne zasady korzystania z urządzeń elektronicznych zależą od przewoźnika oraz fazy lotu. Potrzebny sprzęt obejmuje:
- smartfon z wbudowanym tunerem FM, najlepiej ze sprawdzonym odbiornikiem analogowym,
- słuchawki przewodowe, których przewód działa jako antena,
- przenośne radio na baterie z zakresem UKF-FM.
Dlaczego kadłub utrudnia odbiór?
Metalowa konstrukcja samolotu działa w przybliżeniu jak klatka Faradaya. Oznacza to ekranowanie elektromagnetyczne, które ogranicza przenikanie fal radiowych do wnętrza kabiny. Jest to potrzebne między innymi do ochrony awioniki, instalacji elektrycznej i systemów łączności przed zakłóceniami oraz skutkami wyładowań atmosferycznych.
Nie oznacza to całkowitego odcięcia sygnału. Fale mogą docierać przez okna, szczeliny, elementy konstrukcji lub przewody, a silna stacja nadawcza może przebić się przez osłabienie. Odbiornik w telefonie ma jednak małą antenę, a przewód słuchawek nie jest rozwiązaniem projektowanym specjalnie do odbioru w samolocie. Dlatego poziom sygnału może zmieniać się nawet przy niewielkim przesunięciu urządzenia.
Na jakość odbioru wpływa kilka czynników:
- skuteczność ekranowania kadłuba i położenie odbiornika w kabinie,
- moc nadajnika oraz charakterystyka jego anteny,
- odległość od nadajnika i przeszkody znajdujące się na drodze fali,
- wysokość oraz prędkość samolotu,
- obecność innych stacji nadających na tej samej lub zbliżonej częstotliwości.
Dlaczego z dużej wysokości słychać odległe stacje?
Na wysokości przelotowej sytuacja zmienia się na korzyść odbioru dalekiego. Antena odbiorcza znajduje się kilka lub kilkanaście kilometrów nad ziemią, więc dla niej horyzont radiowy jest znacznie dalej niż dla anteny samochodowej czy domowego odbiornika. Wysokość ogranicza wpływ krzywizny Ziemi i przeszkód terenowych, takich jak wzgórza oraz zabudowa.
W paśmie UKF-FM, obejmującym w Europie zakres około 87,5–108,0 MHz, można wtedy usłyszeć stacje oddalone o setki kilometrów. Szczególnie sprzyjają temu nadajniki umieszczone wysoko, na masztach lub terenach górskich, oraz urządzenia o dużej mocy. Samolot nie musi przelatywać nad danym krajem, aby odebrać stację z jego terytorium.
Duży zasięg z wysokości nie oznacza stałego połączenia. Samolot szybko przemieszcza się względem naziemnego nadajnika i po chwili wychodzi poza jego horyzont radiowy.
Odbiór jednej stacji może trwać od kilku do kilkunastu minut. Gdy samolot oddala się od nadajnika, sygnał słabnie, pojawiają się szumy, a następnie odbiór zanika. Wpływ ma też efekt Dopplera, czyli zmiana obserwowanej częstotliwości fali podczas zbliżania się do źródła i oddalania od niego. W przypadku radia FM zwykle nie uniemożliwia on odbioru, ale może wymagać ponownego dostrojenia.
Radio FM dla pasażera trzeba wyraźnie odróżnić od radiostacji lotniczej. Piloci korzystają z certyfikowanych systemów łączności, zwykle pracujących w lotniczych pasmach VHF i z odpowiednimi antenami zamontowanymi na zewnątrz samolotu. Służą one do kontaktu z kontrolą ruchu lotniczego i innymi statkami powietrznymi, a nie do odbioru programów radiowych przez pasażerów.
Czy warto próbować?
Odbiór radia FM w samolocie jest ciekawym eksperymentem technicznym, ale nie warto traktować go jako pewnego źródła muzyki lub informacji podczas podróży. Sygnał może pojawić się nagle, być czysty przez kilka minut, a następnie szybko zniknąć. Największą szansę daje odbiornik z przewodową anteną, miejsce przy oknie i silna stacja znajdująca się w korzystnym położeniu względem trasy lotu.
