Termika to pionowy ruch wznoszącego się powietrza, który powstaje wskutek nierównomiernego nagrzewania powierzchni Ziemi przez Słońce. Cieplejsze i mniej gęste powietrze odrywa się od podłoża, unosi ku górze i może tworzyć tak zwany komin termiczny.
Czym jest termika?
Termika jest zjawiskiem meteorologicznym związanym z konwekcją, czyli ruchem powietrza wywołanym różnicami temperatury i gęstości. Gdy powietrze przy powierzchni zostaje ogrzane, staje się lżejsze od chłodniejszego powietrza znajdującego się wyżej. W efekcie zaczyna się unosić, tworząc prąd wznoszący.
Nie jest to pojedynczy podmuch wiatru, lecz pionowy ruch powietrza. W sprzyjających warunkach wznoszenie przybiera formę komina termicznego – obszaru, w którym powietrze unosi się na większej wysokości. Taki komin może mieć różną siłę, szerokość i kształt.
Jak powstaje komin termiczny?
Źródłem termiki jest promieniowanie słoneczne, ale powierzchnia terenu nie nagrzewa się wszędzie w takim samym tempie. Asfalt, zaorane pole, skały czy sucha łąka mogą pochłaniać i oddawać ciepło inaczej niż las, wilgotna gleba albo zbiornik wodny. Nad poszczególnymi obszarami powstają więc masy powietrza o różnej temperaturze.
Proces przebiega w kilku etapach. Najpierw Słońce ogrzewa wybrany fragment podłoża. Następnie ciepło przekazywane jest warstwie powietrza znajdującej się tuż nad powierzchnią. Kiedy powietrze staje się dostatecznie ciepłe i lżejsze od otoczenia, odrywa się od warstwy przyziemnej w postaci „bąbla”. Taki bąbel zaczyna się wznosić, a kolejne porcje ogrzanego powietrza mogą podążać podobną drogą.
W ten sposób tworzy się komin termiczny. W jego obrębie powietrze porusza się przede wszystkim ku górze, choć jego rzeczywisty kształt może zmieniać wiatr i lokalne warunki atmosferyczne. Termika jest zwykle silniejsza przy dobrym nasłonecznieniu, natomiast słabnie przy zachmurzeniu, niskim położeniu Słońca i po zmroku.
Kto wykorzystuje termikę?
Wznoszące prądy powietrza są naturalnym źródłem energii dla organizmów i statków powietrznych, które mogą szybować bez stałego napędu. Z termiki korzystają przede wszystkim:
- Ptaki drapieżne – krążą w obrębie komina, nabierają wysokości, a następnie szybują do kolejnego obszaru wznoszenia.
- Szybowce – wykorzystują termikę do utrzymywania się w powietrzu i pokonywania dużych odległości bez pracy silnika.
- Paralotnie – dzięki prądom wznoszącym mogą utrzymywać wysokość, a także stopniowo ją zwiększać.
Pilot szybowca lub paralotni może rozpoznać wznoszenie między innymi za pomocą wariometru, który informuje o pionowym ruchu powietrza. Po odnalezieniu komina pilot krąży w jego obrębie, aby pozostać w strefie najsilniejszego wznoszenia. W lotnictwie takie ustawianie się względem centrum komina nazywa się centrowaniem.
Czy na skoczni narciarskiej występuje termika?
Określenie „termika” bywa używane w relacjach ze skoków narciarskich, gdy zawodnik otrzymuje korzystne albo niekorzystne ruchy powietrza. W sensie meteorologicznym jest to jednak najczęściej niepoprawne użycie tego słowa.
Zimowy konkurs odbywa się zwykle przy niskiej temperaturze, często po zmroku i nad pokrytą śniegiem powierzchnią. W takich warunkach podłoże nie nagrzewa się wystarczająco, aby wytworzyć typowe kominy termiczne. Powietrze oddziałujące na skoczka porusza się przede wszystkim dlatego, że wiatr napotyka zeskok i zostaje skierowany w górę przez jego nachylenie.
Takie wznoszenie nazywa się żaglem albo falą. Jest ono związane z ukształtowaniem terenu, a nie z unoszeniem ogrzanego powietrza. Podobny mechanizm występuje przy zboczach górskich, wydmach czy innych przeszkodach terenowych. Latem, przy silnym nasłonecznieniu i nagrzanym igelicie, lokalna termika na skoczni jest możliwa, ale nie jest typowym wyjaśnieniem warunków podczas zimowych zawodów.
Najprościej odróżnić oba zjawiska według ich przyczyny: termikę tworzy nierównomierne nagrzanie podłoża, a żagiel powstaje, gdy wiatr napotyka przeszkodę lub zbocze. W obu przypadkach powietrze może poruszać się w górę, lecz mechanizm tego ruchu jest inny.
