MiejscowośćGrudziądz Lisie Kąty
Statutlotnisko
RadioLisie Kąty 122.8
WspółrzędneN 53 31 27.9 E 18 50 57.6
Pastrawa
Długość pasa890
Szerokość pasa200
HangarTAK
Staje benzynowe w pobliżuW pobliżu
Paliwo lotniczeTAK
Województwokujawsko-pomorskie
Miasta w pobliżuRadzyń Chełmiński, Kwidzyn
RestauracjePomorzanka tel. (56) 465-73-80, ul. "Bora" Komorowskiego 2, Grudziądz

Pizzeria Avanti tel. (56) 463-26-28, ul. Jana III Sobieskiego 24, Grudziądz

Bar Kaja tel. (56) 463-15-87, ul. Śniadeckich 4, Grudziądz

Casablanca tel. (56) 462-45-46, ul. Piłsudskiego 20, Grudziądz

Restauracja Czarci Młyn tel. (56) 465-43-16, ul. Chełmińska 208, Grudziądz
AtrakcjePomimo burzliwej historii, w Grudziądzu zachowało się wiele zabytków wartych obejrzenia, które przyciągają swoją niepowtarzalnością, różnorodnością architektoniczną oraz niezaprzeczalnym urokiem. Proponujemy zwiedzanie Grudziądza z uwzględnieniem najciekawszych zabytków architektury.

Spacer po starym mieście rozpoczynamy w Informacji Turystycznej na ulicy Marii Curie Skłodowskiej 19, w której można uzyskać wiadomości na temat Grudziądza i okolic. Z tego miejsca rozpościera się widok na jeden z największych placów Grudziądza - Aleję 23 Stycznia. Dawniej był to Rynek Zbożowy i najpiękniejsza w okresie międzywojennym dzielnica handlowa. Dzisiaj, w wolnych chcwilach, grudziądzanie chętnie tutaj odpoczywają lub spacerują.

Kierujemy się w stronę Wisły. Nasz wzrok przykuje z pewnością widok Murów obronnych, którym możemy przyjrzeć się z bliska spacerując Aleją Biskupa Chrystiana. Wielokrotnie wzmacniane i podwyższane mury wzniesione zostały z cegły na przełomie XIV i XV w. Składały się z czterech bram i dziesięciu wież. Do dnia dzisiejszego zachowała się Brama Wodna łącząca mury z kompleksem spichrzy, fragment murów z wieżyczką wodociągową oraz mury przy Al. 23 Stycznia, ulicy Groblowej, Zamkowej i Klasztornej. W XIX w. wskutek rozwoju miasta, trzy bramy zostały rozebrane, a zasypaną fosę zastąpił Kanał Trynka.

Dawną fosą dochodzimy do Klasztoru Benedyktynek, jednej z trzech części stanowiących zespół budynków dawnego opactwa, wybudowanego z fundacji Jana Działyńskiego, starosty pokrzywieńskiego, wojewody chełmińskiego i jego żony Justyny, po roku 1631. W czasie wojen szwedzkich zabudowania częściowo spaliły się, a benedyktynki przeniosły się do swego folwarku w Turznicach. Kiedy ponownie wróciły, w latach 1728-1731 zbudowano nowy klasztor i Pałac Ksieni (Pałac Opatek), a kilka lat później odnowiono kościół i zbudowano dom księży, który już nie istnieje. Po kasacie klasztoru, barokowy gmach był siedzibą seminarium nauczycielskiego, a od roku 1954, już w odnowionym po zniszczeniach wojennych budynku, mieściła się Szkoła Muzyczna. Obecnie mieści się tu Muzeum.

Budynek klasztoru zbudowany został w zbliżonym kształcie do litery L. Jego krótsze skrzydło łączy się z kościołem pw. św. Ducha. Układ pomieszczeń został gruntownie przekształcony w czasie odbudowy. Zaraz przy nim znajduje się majestatyczna Brama Wodna, jedyna ocalała z wzniesionych na początku XIV w. czterech bram miejskich. Dawniej pełniła funkcję bramy wjazdowej do zamku i miasta. Została spalona w wyniku pożaru w 1659 roku, a w trakcie jej odbudowy przekształcono jej elewację od strony miasta, przez co straciła swój obronny charakter.

Spacer kontynuujemy na Błoniach Nadwiślańskich. Tutaj możemy zrobić wspaniałe zdjęcia Zespołu Spichrzy, które tworzą wspaniałą i niepowtarzalną panoramę Grudziądza od strony Wisły. Budowę pierwszych z nich datuje się na lata 1346-1365, większość jednak pochodzi z XVI-XVIII w. Od strony ulicy Spichrzowej charakteryzują się dwukondygnacyjnym układem architektonicznym, zaś od strony rzeki - wielokondygnacyjnym. Spichrze kilkakrotnie paliły się i ulegały uszkodzeniu podczas działań wojennych. Pomimo tego w ich wnętrzach zachowały się pierwotne konstrukcje drewniane i stropy belkowe, a w podziemiach gotyckie cegły. Początkowo spichrze pełniły funkcje magazynów, później zostały włączone w system obronny miasta. W XIX-XX w. część z nich została przebudowana na cele mieszkalne, będą zaadaptowana do potrzeb Muzeum.

Dochodzimy do schodów wiodących na Górę Zamkową. Warto je pokonać dlatego, że czekają tam na nas Ruiny Zamku Krzyżackiego. W latach 1250-1299, na wzgórzu górującym nad miastem, wzniesiono zamek krzyżacki. Dziś zostały po nim tylko ruiny, wielką atrakcją jest studnia o głębokości 50m i średnicy 2,5 m, która znajduje się na byłym dziedzińcu zamkowym. Zamek składał się z dwóch części: zamku właściwego oraz przedzamcza. Przedzamcze oddzielała fosa, na którą prowadził kamienny most z podnoszoną, drewnianą kładką. W 1801 r. na rozkaz Fryderyka Wilhelma III dokonano jego rozbiórki, a uzyskany materiał służyć miał do budowy twierdzy. Ocalała tylko wolnostojąca, cylindryczna wieża, ale bez zwieńczenia, którą już w XVI w. nazwano Klimek. Przetrwała do 5 marca 1945 r., kiedy to została wysadzona przez niemieckie oddziały wycofujące się z miasta. W 1956 r. na gruzach Klimka usypano kopiec, na którym postawiono obelisk w kształcie stylizowanego bożka słowiańskiego Światowida. Aktualnie, działa powołany w maju 2002 r. Społeczny Komitet Odbudowy Klimka (www.klimek.grudziadz.com.pl).

Na grudziądzkim zamku gościli Królowie Polscy: Kazimierz Jagiellończyk (1455 r.), Zygmunt August (1552 r.), Stefan Batory (1576 r.), Zygmunt III Waza (1587, 1598, 1623, i 1626 r.), Władysław IV (1635 r.), Jan III Sobieski. Ponadto, przebywał tutaj również Król Szwedzki Karol Gustaw (1656-1657 r.) i Car Rosji Piotr I z małżonką (1711r.).

Z Góry Zamkowej rozpościera się wspaniały widok na kościół farny, spichlerze i Błonia Nadwiślańskie. Malownicze ruiny opuszczamy ulicą Zamkową i docieramy do miejsca, z którego możemy podziwiać wspaniały widok na Wisłę. Idziemy w dół ulicą Ratuszową. Po lewej stronie mijamy Ratusz, dawne Kolegium Jezuickie (Kolegium Działyńskich). Zasługuje ono na naszą szczególną uwagę ze względu na poważną rolę, jaką odegrało w mieście. Był to silny ośrodek edukacyjny i kulturalny aż do roku 1781, kiedy to rozwiązano zgromadzenie jezuitów. Kolegium przylega od zachodu do kościoła pojezuickiego, który reprezentuje późny barok. Kolegium zostało wzniesione na charakterystycznym rzucie prostokąta, z dwoma skrzydłami przy elewacji tylnej. Już w samej sieni, na sklepieniu, możemy podziwiać XVIII-wieczną polichromię z namalowaną iluzjonistycznie kopułą. Kilka kroków dalej, na parterze skrzydła zachodniego, znajduje się dawny refektarz o rzadkim sklepieniu zwierciadlanym z lunetami o stiukowej dekoracji z lat 1720-1730. Z barokowej wieży Ratusza, zrekonstruowanej po pierwotnej, spalonej w 1919 roku, od 22 sierpnia 1956 roku, codziennie w południe rozbrzmiewa grudziądzki hejnał, kompozycji Stanisława Szpuleckiego. Po kasacie zakonu, w budynku mieściło się najpierw gimnazjum (do 1816 r.), później seminarium nauczycielskie (do 1897 r.). Od tego czasu po dzień dzisiejszy obiekt ten pełni rolę Ratusza - siedziby władz miejskich.

Dalsza trasa zwiedzania prowadzi na Plac Miłośników Astronomii, gdzie na centralnym miejscu wznosi się Pomnik Mikołaja Kopernika (z 1972 r.), upamiętniający wystąpienie sławnego astronoma w naszym mieście, na jednym z sejmików w 1522 r. Z tego miejsca najlepiej prezentuje się Kościół pw. św. Franciszka Ksawerego, stanowiący nierozłączną część ze zwiedzanym przez nas Kolegium Jezuitów. Jest dziełem tego zakonu, sprowadzonego do Grudziądza przez Jana Działyńskiego. Prace nad jej budową trwały na przełomie XVII/XVIII w. W rezultacie możemy podziwiać jednonawową, o skromnej zewnętrznej fasadzie świątynię. Wnętrze, jak przystało na styl barokowy, bogato i pięknie dekorowane, wykonane zostało między 1715 a 1740 r. przez Józefa Antoniego Krauze z Gdańska i bogato polichromowane w ornamentykę wschodnioazjatycką przez jezuitę Steinera. Odkrywając stopniowo obfitość zdobień wnętrza w stylu chinoiserie nie sposób pominąć wzrokiem ambony z rzeźbą anioła nad baldachimem, drewnianego chóru muzycznego, czterech konfesjonałów ze scenami pasyjnymi, zdobnych ław oraz posadzek. Wychodząc z kościoła (obecnie garnizonowego) skręcamy w ulicę Kościelną, która zaprowadzi nas na Rynek Główny.

Dawny Rynek stanowił centrum grodu nie tylko ze względu na położenie w jego środkowej części, ale przede wszystkim ze względu na tętniące tam życie polityczne, gospodarcze i kulturalne. Z dawnego wyglądu rynku pozostał jedynie jego prostokątny kształt o wymiarach 54x70m, wybrukowany w 1843 r. kostką granitową i bazaltową, jak również kamieniczki, które w wyniku burzliwych dziejów Grudziądza nie zachowały swojego pierwotnego wyglądu. Początkowo, do XVI w. kamieniczki były drewniane, w większości o konstrukcji szkieletowej. Do połowy XIX w. przeważała zabudowa piętrowa, którą później selektywnie podwyższano, zmieniając jednocześnie układ dachów. Zniszczone w 1945 r. w wyniku działań wojennych i licznych pożarów zruinowane kamienice odbudowano, nadając im schematyczny wygląd kamienic barokowych. Jedynie kamienica pod nr 20 "Pod Łabędziem" z przełomu XVI/XVII w. zachowała się do dnia dzisiejszego i stanowi pozostałość dwóch domów przebudowanych, połączonych wspólną fasadą o cechach póżnoklasycystycznych. W centralnej części rynku wznosi się pomnik "Żołnierza Polskiego" postawiony na miejscu Pomnika Niepodległości, zniszczonego w 1939 r. przez hitlerowców.

W tle Rynku wyłania się tajemniczo Kościół farny p.w. św. Mikołaja nazwany potocznie "Matką Farą". Jest to kościół parafialny należący do najstarszych kościołów ziemi chełmińskiej. Od strony rzeki wspaniale wkomponowuje się w panoramę miasta i stanowi jego niezaprzeczalnie najdostojniejszą część. Budowę obecnego kościoła rozpoczęto w 1286 r. wznosząc kolejno prezbiterium (do 1310), nawę główną (poł. XIV w.), nawy boczne (XIV w.) i wieżę (pocz. XV w.). Wielokrotnie niszczony i przebudowywany, w rezultacie odbiega od swojego pierwotnego wyglądu. W 1728, gruntownie odnowiona gotycka fara, uzyskała jednocześnie w pełni barokowy charakter swoich wnętrz. Jeszcze w tym samym wieku wieżę nakryto barokowym hełmem i wmurowano w jej zachodnią ścianę figurki z glazurowanej terakoty, pochodzące z dawnej kaplicy zamkowej. W 1796 roku wieżyczkę wzniesiono na sygnaturkę. Koniec XIX wieku to okres gruntownych zmian we wnętrzach kościoła. W końcowej fazie budowy przywrócono mu gotycki charakter, wyposażając jednocześnie w nowe witraże. Niestety wojna nie oszczędziła też fary. Zniszczona została wieża i więźba dachowa, wypalone zostało wnętrze, wspaniałe ołtarze boczne, ambona, organy i ławy. Odbudowę rozpoczęto zaraz po zakończeniu działań wojennych i kontynuowano ją do 1950 roku. Do środka możemy wejść od strony południowej przez kruchtę z 1632 roku i od zachodu, czyli od strony Błoni Nadwiślańskich, przez gotycki portal. W ten sposób znajdziemy się w nawie głównej, w której naszą uwagę przykuje z pewnością majestatyczny, XVIII-wieczny ołtarz główny z licznymi rzeźbami świętych i, co najbardziej istotne, z obrazem przedstawiającym patrona fary - św. Mikołaja. Obraz ten jest dziełem Jerzego Hoppena z 1950 roku i jest prototypem zniszczonego oryginału. W nawie głównej znajduje się granitowa, romańska czara chrzcielnicy typu gotlandzkiego z XIII w., zdobiona ornamentem kwiatowym, charakterystycznymi smokami i maszkaronami. W nawach bocznych barokowe ołtarze: lewy z obrazem Matki Boskiej z Dzieciątkiem, wzbogaconym o dwie pozłacane korony poświęcone 9 marca 2002 roku przez Ojca Świętego Jana Pawła II i prawy z zachowanymi od zniszczeń fragmentami kolumn i rzeźbami świętych. Na ośmiobocznych filarach dostrzec można późnogotyckie malowidła ścienne.
Grudziądzanie i zainteresowani bogactwami miasta turyści codziennie o 12 i przed każdą mszą mają możliwość usłyszenia majestatycznego bicia dzwonów: gotyckiego z 1482 roku i późnobarokowego z 1777 roku. Więcej o kolegiacie: www.kolegiata.prv.pl.

Teren kolegiaty opuszczamy od strony zachodniej. Idziemy ulicą Spichrzową w dół i dochodzimy do Bramy Wodnej oraz frontu Muzeum. Spacer kontynuujemy ulicą Wodną, gdzie mieści się połączony z gmachem klasztoru, kościół p.w. św. Ducha. Wzniesiony w XIII w. przez Zakon Krzyżacki drewniany kościół pierwotnie miał charakter stricte szpitalny i przeznaczony był dla chorych, starców, kalek i pielgrzymów. W 1345 r. w wyniku pożaru, na jego miejscu powstał kościół murowany, na rzucie wydłużonego prostokąta o całkowicie zatartych cechach stylowego gotyku. Ulegał licznym przebudowom, min. w latach 1750-1751 został odnowiony: założono kolebkowe sklepienie, przebudowano otwory okienne oraz wyposażono go w pięć rzeźbionych i pozłacanych ołtarzy. Do dnia dzisiejszego możemy podziwiać wewnątrz murowany chór muzyczny z XVIII w. wsparty na trzech arkadach filarowych i XVII-wieczny barokowy krucyfiks.

Na prawo od kościoła biegnie ulica Klasztorna, a przy niej dawny Pałac Opatek. Zbudowany łącznie z Klasztorem w 1730 r. jest efektem starań ówczesnej ksieni Heleny Agnieszki Gaudówny. Murowany z cegły, otynkowany, piętrowy na wysokich piwnicach budynek, reprezentuje (podobnie jak klasztor) styl barokowy. Elewacja frontowa jest pięcioosiowa z przyziemiem cokołowym. Charakterystyczna i godna naszej uwagi jest fasada pałacu. Między oknami umieszczone są nisze muszlowe z okazałymi rzeźbami ośmiu świętych zakonników i zakonnic benedyktyńskich. Taka dekoracja jest bardzo rzadko spotykana na Pomorzu. Na uwagę zasługuje również dekoracja stiukowa o motywach roślinnych, umieszczona nad oknami parteru.
Pałac Opatek zniszczony został podczas działań wojennych w 1945 r. Przy jego odbudowie w latach 1949-1950 rozebrano skrzydło łączące go z kościołem św. Ducha. Obecnie w gmachu znajduje się wystawa stała "Dzieje Centrum Wyszkolenia Kawalerii w Grudziądzu", powstałej z inicjatywy Fundacji na Rzecz Tradycji Jazdy Polskiej.

Schodząc w dół ulica Szkolną, mijamy kościół ewangelicko-augsburski p.w. św. Jana, zbudowany w 1916 r. prawdopodobnie wg projektu grudziądzkiego budowniczego F. Winklera. Praca nad budową trwała zaledwie pół roku, a kierował nią F. D. Hoffmann. Jest to niewielka (22,9 x 9,8m), ceglana budowla, wzniesiona w stylu uproszczonego neogotyku. Charakterystyczna prostota kościoła polega przede wszystkim na jednonawowej, bezwieżowej konstrukcji o dwuspadowym dachu. Jego niezwykle dogodne położenie na skraju Starego Miasta jak również sąsiedztwo średniowiecznych murów obronnych stanowją kolejny, niezapomniany widok grudziądzkiej panoramy. Skręcamy w ulicę Murową, na której znajduje się kamienica pod nr 16 z uwidocznionymi fragmentami dawnych murów miejskich. Wychodzimy na ulicę Mickiewicza, nazwaną potocznie "grudziądzkim deptakiem" i skręcamy w prawo na Plac Niepodległości. Pośrodku placu widoczny jest nasyp ziemny, który stanowi pozostałość po dawnych umocnieniach dokonanych przez Szwedów w czasie "Potopu".

Dochodzimy do skrzyżowania z ulicą Sienkiewicza. Tam czekają na nas kolejne atrakcje sztuki architektonicznej. Po prawej budynek Urzędu Stanu Cywilnego, wybudowany w 1873 r. Dawniej pełnił funkcję Żydowskiego Zakładu Sierot fundacji K. Lechmana, zwanego "Przytułkiem Lechmana". Miała tam również swoją siedzibę Szkoła Podstawowa im. Adama Mickiewicza. Od lat międzywojennych obiekt ten pełnił rolę tzw. Ratusza II. Obecnie mieści się tam część wydziałów Magistratu: Wydział Inżynierii Ruchu, Ewidencji Pojazdów i Praw Jazdy, Wydział Oświaty i Wychowania, Wydział Spraw Obywatelskich, jak również Urząd Stanu Cywilnego.

Po przeciwnej stronie ulicy znajduje się okazały gmach Poczty Głównej wzniesiony w 1883 r. To dawna Poczta Cesarska, łącząca cechy stylu późnego gotyku i renesansu.

Wędrówkę szlakiem grudziądzkich zabytków kończymy w kościele p.w. Niepokalanego Serca Najświętszej Maryi Panny, ulicą Mickiewicza, poniżej poczty.
NoclegiHotel Ułan, ul. Legionów 53, 86-300 Grudziądz

Hotel-Restauracja Kowalkowski tel. (56) 461-34-80, 461-34-90, ul. Chopina 1/3, 86-300 Grudziądz, kowalkowski@grudziadz.net, www.hotel.grudziadz.net

Ośrodek Wypoczynkowy „DOMPOL” tel./fax (56) 643-26-55, tel. kom. 509-415-801, Jeziorna, 86-300 Grudziądz, ow@dompolpw.pl, www.dompolpw.pl

Gospodarstwo agroturystyczne Henryk Retz tel. (56) 466-26-20, tel. kom. 605-404-342, Rogóźno – Zamek 12, 86-318 Rogóźno
Adres wwwwww.lisie.pl
Telefon(56) 468-18-32
Adres e-mailwyszkolenie@lisie.pl
Uwagi

Baza lotnisk i lądowisk ma charakter informacyjny i nie może być wykorzystywana w celach operacyjnych. Wszystkie zamieszczone dane zostały udostępnione przez właścicieli i użytkowników obiektów. Przed wykorzystaniem należy je zweryfikować. Redakcja nie ponosi odpowiedzialności za ewentualne niezgodności zamieszczonych danych ze stanem faktycznym oraz powstałe w ich wyniku szkody. Ostatnia aktualizacja – 13.01.2010 r.