2012-12-02

Pierwszy wiatrakowiec w Finlandii

Pierwszy wiatrakowiec oblatano w Finlandii w 1958 roku. Zbudował go dwudziestokilkuletni wówczas Jukka Tervamäki. Inspiracją był dla niego artykuł w magazynie LIFE poświęcony żyrokopterom Igora Bensena.

Jukka Tervamäki urodził się w 1935 roku w Punkalaidun w południowo-zachodniej Finlandii. W 1954 roku w jego ręce wpadł numer magazynu LIFE. Szczególną uwagę młody Fin zwrócił na artykuły poświęcone żyrokopterom konstruowanym przez Igora Bensena oraz motoszybowcom. Tervamäki, który parał się już lotnictwem i miał za sobą pierwsze lekcje latania na szybowcach, doceniając perspektywiczność motoszybowców, zafascynował się jednak projektami Bensena. Zachwyciła go ich prostota oraz możliwość samodzielnej budowy. Zaczął marzyć o własnej konstrukcji.

Na marzeniach się nie skończyło. Jukka Tervamäki, by zdobyć niezbędną wiedzę techniczną, rozpoczął studia na politechnice w Helsinkach. W 1958 roku, pracując w jednej z fińskich fabryk lotniczych, zbudował swój pierwszy, wymarzony wiatrakowiec, który nazwał własnymi inicjałami – JT-1. Wcześniej zakupił model B-7M Bensena, z którego wykorzystał m.in. głowicę i wirnik. Młody konstruktor kadłub zbudował ze spawanych, metalowych rurek, zastosował amortyzowane podwozie.

W 1959 roku Tervamäki osobiście oblatał JT-1. Nie mając żadnego praktycznego doświadczenia w pilotowaniu takich statków powietrznych, oblot zakończył kraksą.





Niestrudzony pracował jednak dalej. By ukończyć studia i zdobyć dyplom, musiał odbyć studencką praktykę. Rok 1959 spędził w amerykańskich zakładach Bensen Aircraft w Północnej Karolinie, gdzie poszerzał swoją wiedzę na temat wiatrakowców. Zajmował się m.in. próbą wykorzystania motocyklowego silnika Triumph w wiatrakowcu B-8M. Jednostka była jednak zbyt słaba (40 KM) i wpadała w silne wibracje – projekt zarzucono. Tervamäki powrócił do pracy na własny rachunek.

Kolejne wiatrakowce, jakie zbudował w Finlandii, to m.in. oblatany w 1968 roku ATE-3 oraz JT-5, który poleciał po raz pierwszy w 1973 roku, zdobywając następnie niemałą popularność także poza swoją ojczyzną (sprzedano kilkadziesiąt zestawów). Model ten o bardzo nowoczesnym wyglądzie posiadał też wiele nowatorskich rozwiązań, a do tego zamkniętą kabinę, która świetnie sprawdzała się w skandynawskim klimacie.





W pierwszej połowie lat 70. Tervamäki zmienił nieco kierunek swoich zainteresowań, skupiając się na motoszybowcach. Budowa pierwszego z nich – JT-6 – rozpoczęła się w 1974 roku. Do produkcji trafił jako PIK-20E. Jednocześnie ogłosił, że postanowił sprzedać swój JT-5 wraz z dokumentacją techniczno-produkcyjną. Pojawiło się bardzo wiele ofert, także spoza Finlandii. Ostatecznie nabywcą został człowiek, który w świecie wiatrakowców był już znany, a wkrótce stał się znany bardzo – Vittorio Magni. Odegrał on nieco podobną rolę w swoim kraju jak Tervamäki – w 1967 roku na podstawie zakupionych planów Bensena zbudował pierwszy we Włoszech latający wiatrakowiec. Wracając do Mediolanu Magni zatrzymał się na kawę w przydrożnej stacji. Kompletna dokumentacja dotycząca JT-5, którą kupił w Finlandii, została wówczas skradziona. Tervamäki musiał przysyłać kopie w celu jej odtworzenia.

Kilka lat później, w 1980 roku, Magni skontaktował się z Finem raz jeszcze. Poprosił go o zaprojektowanie nowego, dwumiejscowego wiatrakowca, napędzanego 150-konnym silnikiem Lycoming. Projekt był gotowy w 1985 roku, a nazwano go – od nazwisk Magni i Tervamäki – MT-7. Niestety po kilku latach został utracony w wypadku we Francji.





Nie utracono jednak niektórych rozwiązań technicznych, które stosował Jukka Tervamäki – można je było dostrzec w jedno i dwumiejscowych wiatrakowcach, sygnowanych marką „Magni”. Jako „Magni Gyro Nordic Oy Ltd” włoski producent obecny jest także w Finlandii, gdzie ponad pół wieku temu młody Tervamäki budował swój wymarzony JT-1.

Sławomir Kasjaniuk

Fot. The Home Page of Jukka Tervamaki

Ocena:  
( 15 )      nie oceniany
  Opinii:  

0

  

Dodaj swoją opinię