2007-09-06

MiG-21 – naddźwiękowy ołówek

22 lipca 1964 r. nad Warszawą z hukiem odrzutowych silników przemknęły nowe myśliwce wprowadzone do uzbrojenia polskich sił powietrznych. Smukłe, lśniące samoloty o nowoczesnej sylwetce, z niespotykanym wcześniej w Polsce skrzydłem typu delta, wzbudziły zrozumiałe zainteresowanie.

MiGi-21, bo o nich mowa, przez pilotów przezwane wkrótce „ołówkami”, weszły na wyposażenie naszego lotnictwa w 1963 r. (pierwsze egzemplarze pojawiły się pod koniec 1962 r.). Fakt ten poprzedzony był przeszkoleniem 15 polskich pilotów w Związku Radzieckim w listopadzie 1961 r.

Pierwsze egzemplarze MiGów-21 w wojsku polskim reprezentowały wczesną wersję rozwojową samolotu oznaczoną F-13. Były przystosowane do przenoszenia kierowanych pocisków rakietowych i uzbrojone w jedno działko. Skromne wyposażenie umożliwiało prowadzenie działań raczej w dzień, w sprzyjających warunkach atmosferycznych. Wkrótce jednak dołączyły do nich myśliwce przechwytujące drugiej generacji MiG-21PF. Od poprzedników różniły się m.in. lepszym uzbrojeniem, silnikiem R-11F2-300 o zwiększonej sile ciągu oraz zabudowanym na pokładzie celownikiem radiolokacyjnym RP-21 Sapfir. Dzięki nowemu systemowi radiolokacyjnemu i celowniczemu MiG-21PF mógł działać w trudnych warunkach pogodowych, także w nocy. Jeszcze wyższym standardem charakteryzowała się kolejna wersja rozwojowa samolotu wprowadzona do uzbrojenia na początku lat 70-tych – MiG-21PFM. Z uwagi na charakter samolotu – myśliwiec przechwytujący – zastosowano w nim ulepszony radiolokator RP-21M. Radiolokator służył do poszukiwania i śledzenia celów powietrznych w różnych warunkach atmosferycznych i w nocy, bez konieczności uzyskania kontaktu wzrokowego z celem i pomocy stacji naziemnych. Antena urządzenia umieszczona została w radioprzezroczystym stożku wlotowym o zwiększonych wymiarach. Samolot wyposażono w katapultowy fotel KM-1 o nowej konstrukcji. Napęd stanowił zmodernizowany silnik R-11F2S-300, przystosowany do systemu nadmuchu klap (SPS), poprawiającego charakterystyki startu i lądowania. Z istotnych cech wyróżniających standard PFM zauważyć można jeszcze nowy kształt i wielkość statecznika pionowego, podwozia, wbudowanie dodatkowego zbiornika paliwa za kabiną paliwa i rozszerzenie wachlarza uzbrojenia przenoszonego przez samolot. Dzięki tym i wielu innym, drobniejszym modyfikacjom wersja PFM charakteryzowała się lepszymi parametrami taktyczno-technicznymi od poprzedników i była używana w polskim lotnictwie do końca lat 90-tych.

Od początku lat 70-tych polskie wojska lotnicze otrzymywały też samoloty myśliwskie MiG-21 kolejnych generacji: trzeciej (MiG-21M, MiG-21MF) i czwartej (MiG-21bis). Wprowadzane powszechnie do uzbrojenia różnych armii myśliwce trzeciej generacji otrzymały unowocześniony system radiolokacyjny, zwiększony zbiornik paliwa na kadłubie, stałe działko pod kadłubem i cztery punkty mocowania uzbrojenia na belkach podskrzydłowych. Wprowadzono nowy rodzaj autopilota AP-155M o zwiększonych możliwościach.

Używane w Polsce jeszcze po roku 2000 samoloty MiG-21bis posiadały nowoczesny, ekonomiczny i wydajniejszy silnik R-25-300, zapewniający lepsze osiągi. Samolot otrzymał nowe wyposażenie, m.in. zmodernizowany system radiolokacyjny RP-22SMA, ulepszone systemy nawigacyjne i naprowadzania na cel powietrzny oraz przyrządy celownicze. Do prowadzenia powietrznej walki manewrowej na małych odległościach służyły kierowane pociski rakietowe klasy „powietrze-powietrze” – ich brak dotkliwie odczuli piloci MiGów w czasie wojny wietnamskiej. Zbiornik paliwa na kadłubie został powiększony w celu dalszego zwiększenia zasięgu myśliwca. Zewnętrznie MiG-21bis niewiele odróżnia się od wersji poprzednich, jednak w kwestii wyposażenia i uzbrojenia dokonano w nim poważnych zmian. Samolot był znacznie doskonalszy od wersji o niższych standardach wprowadzonych wcześniej do uzbrojenia i zyskał charakter samolotu wielozadaniowego, mogącego skutecznie niszczyć cele naziemne (wariant wyposażony w radiotechniczny system bliskiej nawigacji).

Do trzeciego pokolenia „ołówków” należała również wersja rozpoznawcza nosząca oznaczenie MiG-21R, przystosowana do przenoszenia pod kadłubem zasobników z lotniczymi urządzeniami do fotografii dziennej lub nocnej. Samoloty w wersji rozpoznawczej mogły być również wyposażone w dodatkowe systemy radiolokacyjne, do obserwacji w podczerwieni itp. Dysponowały zwiększonymi zbiornikami paliwa. W praktyce bywały czasami wykorzystywane jako tradycyjne myśliwce bojowe (po demontażu specjalistycznego wyposażenia).

Do szkolenia pilotów latających na MiGach-21 służyły szkolno-bojowe, dwumiejscowe wersje o oznaczeniach MiG-21U, MiG-21US i MiG-21UM. Po dopracowaniu systemu katapultowania dwuosobowej załogi do produkcji seryjnej trafił najpierw MiG-21U. Samoloty szkolno-bojowe wyposażone w system nadmuchu klap SPS nosiły oznaczenie MiG-21US, a opracowane na bazie myśliwców bojowych trzeciej generacji – MiG-21UM. W lotnictwie polskim samoloty te pojawiały się kolejno.

Samolot myśliwski MiG-21 opracowany został jako szybki myśliwiec przechwytujący. Produkcję seryjną pierwszych wersji MiG-21F uruchomiono w 1958 r. Historia rozwoju samolotu od pierwszych prototypów do późniejszych wersji obfituje w liczne światowe rekordy, głównie prędkości. Uzyskiwanie dużych prędkości (powyżej dwukrotnej prędkości dźwięku) było jednym z podstawowych założeń konstrukcyjnych, przyjętych przez zespół Artioma Mikojana i Michaiła Gurewicza. Założenie to było efektem doświadczeń, jakich dostarczyła wojna koreańska. Po licznych próbach trójkątny kształt płata skrzydła w połączeniu z układem klasycznym (skośne, płytowe usterzenie poziome) przyjęto jako optymalny dla szybkiego, lekkiego myśliwca. Dzięki wysokim osiągom i własnościom bojowym MiG-21 był w pełni konkurencyjny z porównywalnymi samolotami państw zachodnich. Oprócz Związku Radzieckiego używało go ponad 30 państw na całym świecie. Czechosłowacja i Indie prowadziły licencyjną produkcję myśliwca, jego kopia powstawała w Chinach. Uczestniczył w licznych konfliktach zbrojnych (w wojnie wietnamskiej, konflikcie pakistańsko-indyjskim, wojnie bliskowschodniej w 1973 r.).

W Polsce pierwsze samoloty MiG-21F-13 pojawiły się zimą 1962 r., natomiast ostatni lot na MiGu-21bis wykonano 41 lat później. Przez długi czas stanowiły trzon sił powietrznych. Łącznie zakupiono w Związku Radzieckim około 580 egzemplarzy w 10 wersjach (ok. 470 bojowych: F-13, PF, PFM, M, MF, bis; prawie 80 szkolno-bojowych: U, US i UM oraz ponad 30 rozpoznawczych – R). W latach 90-tych MiGi-21, wobec pojawienia się samolotów myśliwskich kolejnych generacji, nie były już samolotami nowoczesnymi i konkurencyjnymi, zdolnymi podjąć równorzędną walkę powietrzną. Przez wiele lat stanowiły jednak nieodłączny element polskiego nieba (zwłaszcza nad Poznaniem i Malborkiem, gdzie były intensywnie użytkowane). Na samolocie swoje doświadczenia lotnicze zdobywała bardzo duża liczba naszych pilotów. Wobec zakończenia resursów polskich MiGów-21 Dowódca Wojsk Lotniczych i Obrony Powietrznej w grudniu 2003 r. wydał rozkaz całkowitego zaprzestania wykonywania lotów i szkolenia na samolotach tego typu. Jednostki posiadające na stanie MiGi-21 wykonały ostatnie loty i ostatecznie pożegnały się z maszynami. Część zachowanych egzemplarzy zdemobilizowanych MiGów-21 różnych wersji zasiliło ekspozycje muzealne, zbiory prywatnych kolekcjonerów i wielbicieli lotnictwa, pojawiły się także jako pomniki i reklamy.


Podstawowe dane taktyczno – techniczne:
(wersje F-13 / PFM / MF / bis)

załoga: 1 pilot
konstrukcja: jednosilnikowy, metalowy średniopłat o skrzydłach trójkątnych
podwozie: trójkołowe chowane
napęd: R-11F-300, ciąg maks. 5750 kG / R-11F2S-300 ciąg maks. 6175 kG / R-11F2SK-300, ciąg maks. 6180 kG / R-25-300, ciąg maks. 9500 kG
długość (bez stożka wlotowego): 13,46 / 13,58 / 13,58 / 13,58 m
rozpiętość: 7,15 / 7,15 / 7,15 / 7,15 m
wysokość: 4,10 / 4,13 / 4,13 / 4,13 m
masa własna: 4980 / - / 5350 / 5350 kg
masa całkowita (do lotu przechwytującego): 7370 / 7750 / 8200 / - kg
prędkość maksymalna: 2125 / 2175 / 2175 / 2230 km/h
prędkość wznoszenia: - / - / - / 120 m/s
pułap: 19000 / 19000 / 19000 / 19000 km
zasięg: 1100-1600 km
uzbrojenie:
F-13: 30 mm działko NR-30 w prawej dolnej części kadłuba, zapas amunicji 60 nabojów, uzbrojenie podwieszane na dwóch węzłach podskrzydłowych w różnych wariantach – kierowane i niekierowane pociski rakietowe, zasobniki z niekierowanymi pociskami rakietowymi lub bomby lotnicze o masie do 500 kg (różne warianty);
PFM: brak działka, uzbrojenie podwieszane jw., dodatkowo pociski rakietowe naprowadzane radiolokacyjnie, zasobnik z 23 mm działkiem GSz-23;
MF: stałe dwulufowe 23 mm działko GSz-23Ł, zapas amunicji 200 nabojow, uzbrojenie podwieszane jw. na czterech belkach podskrzydłowych;
bis: jak MF, dodatkowo pociski klasy „powietrze-powietrze” do prowadzenia manewrowej walki powietrznej na bliskim dystansie.
sk

Ocena:  
( 36 )      może być
  Opinii:  

0

  

Dodaj swoją opinię