2008-01-01

Definicje

Prezentujemy rodzaj „słowniczka”, wyjaśniającego terminy oraz skróty stosowane w języku lotniczym, pojawiające się w aktach prawnych i innych dokumentach. Mamy nadzieję, że wyjaśnienia uwzględnione w niniejszym wykazie pomogą w rozumieniu tekstów lotniczych.

zobacz też: Skróty i nazwy stosowane w międzynarodowym lotnictwie cywilnym PANS-ABC (pdf)

Ogólne przepisy ruchu lotniczego

Polska przestrzeń powietrzna


ALERFA
wyraz kodowy używany do określenia fazy alarmu

aneks
wyrażenie „aneks” wraz z odpowiednim numerem oznacza określony załącznik do Konwencji o międzynarodowym lotnictwie cywilnym podpisanej w Chicago dnia 7 grudnia 1944 r. (Dz. U, z 1959 r. Nr 35, poz. 212 i 214, z 1963 r. Nr 24, poz. 137 i 138, z 1969 r. Nr 27, poz. 210 i 211, z 1976 r. Nr 21, poz. 130 i 131, Nr 32, poz. 188 i 189 i Nr 39, poz. 227 i 228, z 1984 r. Nr 39, poz. 199 i 200, z 2000 r. Nr 39, poz. 446 i 447, z 2002 r. Nr 58, poz. 527 i 528 oraz z 2003 r. Nr 78, poz. 700 i 701)

aspekty czynnika ludzkiego
zasady stosowane w lotniczych procesach projektowania, certyfikacji, szkolenia, operacji i działalności eksploatacyjnej zmierzające do bezpiecznego współdziałania między człowiekiem a innymi składowymi systemu poprzez odpowiednie uwzględnienie możliwości człowieka

automatyczne zależne dozorowanie (ADS)
technika dozorowania, w której statki powietrzne wykorzystując linię przesyłania danych, automatycznie przekazują informacje uzyskiwane z pokładowych systemów nawigacyjnych i określania pozycji, włącznie ze znakiem rozpoznawczym statku powietrznego, a także dane o jego pozycji w czterech wymiarach i odpowiednio dane dodatkowe

balon wolny bezzałogowy
statek powietrzny lżejszy od powietrza, bez napędu i załogi, w locie swobodnym (uwaga – balony wolne bezzałogowe są klasyfikowane jako ciężkie, średnie lub lekkie zgodnie ze specyfikacjami zawartymi w dodatku 4 do Rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 11 marca 2004 r. w sprawie szczegółowych technicznych przepisów ruchu lotniczego)

barometryczna wysokość bezwzględna
ciśnienie atmosferyczne wyrażone jako wysokość bezwzględna, która odpowiada temu ciśnieniu w międzynarodowej atmosferze wzorcowej (jak określono w Aneksie 8)

bieżący plan lotu (CPL)
plan lotu z ewentualnymi zmianami wynikającymi z kolejnych zezwoleń

biuro meteorologiczne
biuro wyznaczone do zapewnienia służby meteorologicznej dla żeglugi powietrznej

biuro odpraw załóg
organ ustanowiony w celu przyjmowania meldunków dotyczących służb ruchu lotniczego oraz planów lotu składanych przed odlotem (uwaga – biuro odpraw załóg może być ustanowione jako organ samodzielny lub może być połączone z istniejącym organem, np. innym organem służb ruchu lotniczego lub organem służby informacji lotniczej)

całkowity przewidywany czas lotu
dla lotów IFR – przewidywany czas, określony w odniesieniu do pomocy nawigacyjnych, potrzebny od startu do przybycia nad wyznaczony punkt, od którego jest zamierzone rozpoczęcie procedury podejścia według wskazań przyrządów lub, gdy nie ma pomocy nawigacyjnej związanej z lotniskiem docelowym, to do przybycia nad lotnisko docelowe; dla lotów VFR – przewidywany czas niezbędny od startu do przybycia nad lotnisko docelowe

centrum informacji powietrznej
organ ustanowiony do zapewnienia służby informacji powietrznej i służby alarmowej

centrum kontroli obszaru
organ ustanowiony do zapewnienia służby kontroli ruchu lotniczego w odniesieniu do lotów kontrolowanych w podległych mu obszarach kontrolowanych

cykliczna kontrola namiarowa (CRC)
algorytm matematyczny stosowany w odniesieniu do danych cyfrowych, zapewniający odpowiedni poziom ochrony przed utratą i zmianą danych

część lotnicza lotniska
obszar trwale przeznaczony do startów i lądowań statków powietrznych oraz do związanego z tym ruchu statków powietrznych, wraz z urządzeniami służącymi do obsługi tego ruchu, do którego dostęp jest kontrolowany

członek personelu lotniczego
osoba, która posiada ważną licencję lub świadectwo kwalifikacji i jest wpisana do państwowego rejestru personelu lotniczego lub innego odpowiedniego rejestru prowadzonego zgodnie z odpowiednimi przepisami

członek załogi lotniczej
członek załogi posiadający licencję, któremu powierzono pełnienie obowiązków istotnych dla prowadzenia statku powietrznego w czasie trwania lotu

deklarowana pojemność
miara możliwości danego systemu ATC lub jakichkolwiek jego podsystemów, lub stanowisk operacyjnych dla zapewnienia obsługi statków powietrznych w trakcie ich normalnej działalności; miara ta jest wyrażana liczbą statków powietrznych wlatujących do określonej części przestrzeni powietrznej w danym przedziale czasu; pojemność określa się przy uwzględnieniu warunków pogody, konfiguracji organu ATC, istniejącego personelu i dostępnego wyposażenia oraz innych czynników, które mogą mieć wpływ na obciążenie pracą kontrolera odpowiedzialnego za daną przestrzeń powietrzną

deklinacja stacji
różnica między radialem 0 stopni radiolatarni VOR i kierunkiem północy geograficznej, określana w czasie kalibracji tej radiolatarni

DETRESFA
wyraz kodowy używany do określenia fazy niebezpieczeństwa

Doc.
skrót od angielskiego słowa „Document” wraz z odpowiednim numerem oznacza określoną publikację Organizacji Międzynarodowego Lotnictwa Cywilnego (ICAO)

dokładność
stopień zgodności między wartością oszacowaną lub zmierzoną a wartością rzeczywistą (uwaga – dla zmierzonych danych pozycyjnych dokładność jest zazwyczaj wyrażana jako odległość od określonej pozycji, co do której istnieje pewność, że obejmuje ona położenie rzeczywiste)

dowódca statku powietrznego
pilot wyznaczony przez użytkownika lub przez właściciela statku powietrznego, w przypadku lotnictwa ogólnego przeznaczenia, do pełnienia obowiązków dowódcy i ponoszenia odpowiedzialności za bezpieczne wykonanie lotu

droga kołowania
określona droga na lotnisku lądowym wyznaczona do kołowania statków powietrznych i zapewniająca połączenie między określonymi częściami lotniska, wyłączając:
a) linię kołowania do stanowiska postojowego – część płyty wyznaczona jako droga kołowania i przeznaczona do zapewnienia dostępu tylko do stanowisk postojowych statków powietrznych;
b) drogę kołowania po płycie – część systemu dróg kołowania zlokalizowana na płycie i mająca na celu zapewnienie kołowania bezpośrednio przez tę płytę
c) drogę szybkiego skołowania – droga kołowania połączona pod kątem ostrym z drogą startową i przeznaczona do ułatwienia lądującym statkom powietrznym opuszczenia drogi startowej przy prędkościach większych niż osiągane na innych drogach kołowania i przez to zmniejszające do minimum czas zajmowania drogi startowej

droga lotnicza
obszar kontrolowany lub jego część, ustanowione w postaci korytarza

droga startowa
prostokątna powierzchnia wyznaczona na lotnisku lądowym, przygotowana do startów i lądowań statków powietrznych

faza alarmu
sytuacja, w której istnieje obawa co do bezpieczeństwa statku powietrznego i osób na jego pokładzie

faza niebezpieczeństwa
sytuacja, w której istnieje uzasadniona pewność, że statek powietrzny i osoby na jego pokładzie są zagrożone bezpośrednio poważnym niebezpieczeństwem lub potrzebują natychmiastowej pomocy

faza niepewności
sytuacja, w której istnieje niepewność co do bezpieczeństwa statku powietrznego i osób znajdujących się na jego pokładzie

faza zagrożenia
wyrażenie ogólnie oznaczające, że może zachodzić przypadek fazy niepewności, alarmu lub niebezpieczeństwa

geodezyjny układ odniesienia
minimalny zestaw parametrów wymagany do określenia lokalizacji i orientacji lokalnego systemu odniesienia w stosunku do globalnego systemu odniesienia

granica zezwolenia
punkt, do którego zostało udzielone statkowi powietrznemu zezwolenie kontroli ruchu lotniczego

IFR
skrót oznaczający przepisy wykonywania lotów według wskazań przyrządów

IMC
skrót oznaczający warunki meteorologiczne dla lotów według wskazań przyrządów

INCERFA
wyraz kodowy używany do określania fazy niepewności

incydent lotniczy
zdarzenie inne niż wypadek lotniczy, związane z eksploatacją statku powietrznego, które ma wpływ lub mogłoby mieć wpływ na jej bezpieczeństwo

informacja AIRMET
informacja wydawana przez meteorologiczne biuro nadzoru, dotycząca określonych zjawisk meteorologicznych występujących lub mogących wystąpić na określonej trasie, które mogą mieć wpływ na bezpieczeństwo lotów na małych wysokościach i które nie zostały zawarte w wydanej prognozie dla lotów na małych wysokościach w danym rejonie informacji powietrznej lub w jego części

informacja o ruchu
informacja podana przez organ służb ruchu lotniczego dla ostrzeżenia pilota o innym znanym lub zaobserwowanym ruchu lotniczym, który może się znajdować w pobliżu jego pozycji lub zamierzonej trasy lotu, i udzielenia mu pomocy dla zapobieżenia kolizji

informacja SIGMET
informacja wydawana przez meteorologiczne biuro informacyjne, dotycząca faktycznego lub przewidywanego występowania na trasie określonych zjawisk pogody, które mogą mieć wpływ na bezpieczeństwo statków powietrznych

jakość danych
stopień lub poziom zaufania, że dostarczane dane spełniają wymagania użytkownika tych danych pod względem dokładności, rozróżnialności lub spójności

kołowanie
ruch statku powietrznego po powierzchni lotniska przy użyciu mocy własnej, wyłączając start i lądowanie

kontrakt ADS
środek, za pomocą którego będzie dokonywana wymiana informacji o warunkach porozumienia ADS między systemem naziemnym a statkiem powietrznym, z określeniem sytuacji, w których meldunki ADS powinny być nadawane oraz jakie dane powinny być zawarte w tych meldunkach (uwaga – wyrażenie „kontrakt ADS” jest wyrażeniem ogólnym oznaczającym w różnych przypadkach: kontrakt ADS doraźny, kontrakt ADS na żądanie, kontrakt ADS okresowy lub w trybie zagrożenia; wysyłanie meldunków ADS między systemami naziemnymi może być realizowane za pomocą środków naziemnych)

kurs
kierunek osi podłużnej statku powietrznego, wyrażany zwykle w stopniach, w odniesieniu do północnego kierunku południka (geograficznego, magnetycznego, busoli lub siatki)

lądowanie handlowe
lądowanie w celu zabrania lub pozostawienia pasażerów, bagażu, towarów lub poczty, przewożonych odpłatnie

lądowisko
wydzielony obszar na lądzie, wodzie lub innej powierzchni w całości lub w części przeznaczony do wykonywania startów, lądowań i naziemnego ruchu statków powietrznych, ujety w ewidencji lądowisk

linia drogi
rzut toru lotu statku powietrznego na powierzchnię ziemi, którego kierunek w każdym jego punkcie jest wyrażony zwykle w stopniach w odniesieniu do północnego kierunku południka (geograficznego, magnetycznego lub siatki)

lot akrobacyjny
lot, w którym statek powietrzny wykonuje celowo manewry, powodujące nagłą zmianę jego położenia, nienormalne położenie lub nienormalną zmianę prędkości

lot długodystansowy
jednoodcinkowy lot na dystansie, którego pokonanie wymaga minimum 8 godzin lotu statku powietrznego

lot handlowy
lot związany z lądowaniem handlowym

lot IFR
lot wykonywany zgodnie z przepisami dla lotów według wskazań przyrządów

lot kontrolowany
każdy lot, na który wymaga się zezwolenia kontroli ruchu lotniczego

lot międzynarodowy
lot, w trakcie którego następuje przekroczenie granicy państwowej

lot specjalny VFR
lot VFR, wykonywany na podstawie zezwolenia kontroli ruchu lotniczego w strefie kontrolowanej lotniska w warunkach meteorologicznych gorszych niż VMC

lot tranzytowy
lot w przestrzeni powietrznej Rzeczypospolitej Polskiej, rozpoczynający się i kończący poza jej terytorium

lot VFR
lot wykonywany zgodnie z przepisami dla lotów z widocznością

lotnicza stacja łączności
stacja lotniczej służby łączności

lotnicze urządzenia naziemne
obiekty i urządzenia do kierowania, kontroli, nadzoru i zabezpieczania obsługi ruchu lotniczego

lotnisko
wydzielony obszar na lądzie, wodzie lub innej powierzchni w całości lub w części przeznaczony do wykonywania startów, lądowań i naziemnego lub nawodnego ruchu statków powietrznych, wraz ze znajdującymi się w jego granicach obiektami i urządzeniami budowalnymi o charakterze trwałym, wpisany do rejestru lotnisk

lotnisko kontrolowane
lotnisko, na którym zapewniana jest służba kontroli ruchu lotniczego w odniesieniu do ruchu lotniskowego (uwaga – wyrażenie „lotnisko kontrolowane” wskazuje, że służba kontroli ruchu lotniczego jest zapewniana w odniesieniu do ruchu lotniskowego, co niekoniecznie oznacza istnienie strefy kontrolowanej lotniska)

lotnisko międzynarodowe
lotnisko wyznaczone do startów i lądowań statków powietrznych w ruchu międzynarodowym

lotnisko użytku niepublicznego
lotnisko, na którym mogą lądować i startować wyłącznie:
1)statki powietrzne używane przez użytkowników lotniska określonych w dokumentacji rejestracyjnej tego lotniska
2)statki powietrzne wykonujące loty niehandlowe, używane przez inne podmioty niż wskazane w pkt. 1 – za zezwoleniem zarządzającego lotniskiem

lotnisko użytku publicznego
lotnisko otwarte dla wszystkich statków powietrznych w terminach i godzinach ustalonych przez zarządzającego tym lotniskiem i podanych do publicznej wiadomości

lotnisko zapasowe
lotnisko, na które statek powietrzny może lecieć, jeżeli jest niemożliwe lub niecelowe wykonanie lotu do lotniska zamierzonego lądowania lub wykonanie na nim lądowania; lotniska zapasowe dzielą się na:
zapasowe po starcie – lotnisko zapasowe, na którym statek powietrzny może lądować, jeżeli będzie to konieczne wkrótce po starcie, a nie jest możliwe wykorzystanie lotniska startu;
zapasowe na trasie – lotnisko, na którym statek powietrzny znajdując się na trasie w warunkach nienormalnych lub zagrożenia, mógłby lądować;
zapasowe po trasie ETOPS – dogodne i odpowiednie lotnisko zapasowe, na którym samolot lecąc po trasie w operacji ETOPS, może lądować w przypadku wyłączenia silnika lub w innych nienormalnych warunkach bądź w niebezpieczeństwie;
zapasowe docelowe – lotnisko zapasowe, na które statek powietrzny może lecieć, jeżeli niemożliwe lub niecelowe stanie się lądowanie na lotnisku zamierzonego lądowania
(uwaga – lotnisko, z którego nastąpi odlot, może być również lotniskiem zapasowym na trasie lub zapasowym docelowym w danym locie)

łączność drukiem
łączność, w której na każdej stacji obwodu zapewniany jest stały wydruk wszystkich depesz przesyłanych w tym obwodzie

łączność kontroler-pilot przy wykorzystaniu linii przesyłania danych (CPDLC)
środek łączności między kontrolerem i pilotem przy wykorzystaniu linii przesyłania danych na potrzeby ATC

łączność powietrze-ziemia
łączność dwukierunkowa między statkami powietrznymi a stacjami lub punktami na powierzchni ziemi

łączność z wykorzystaniem linii przesyłania danych
rodzaj łączności przeznaczonej do wymiany depesz przy wykorzystaniu linii przesyłania danych

miejsce oczekiwania przy drodze startowej
określone miejsce przeznaczone do zabezpieczenia drogi startowej, powierzchni ograniczenia przeszkód lub strefy krytycznej/czułości ILS/MLS, gdzie kołujące statki powietrzne i pojazdy powinny sie zatrzymac i oczekiwać, o ile nie zostanie podane przez organ kontroli lotniska inne polecenie

międzynarodowe biuro NOTAM
komórka organizacyjna wyznaczona do prowadzenia międzynarodowej wymiany NOTAM

możliwośći ludzkie
możliwości i ograniczenia człowieka, które mają wpływ na bezpieczeństwo i efektywność operacji lotniczych

nawigacja obszarowa
matoda nawigacji, która pozwala na loty statków powietrznych po dowolnie określonym torze lotu w zasięgu naziemnych urządzeń nawigacyjnych lub w granicach możliwości urządzeń autonomicznych albo przy stosowaniu kombinacji tych urządzeń

obowiązek użyteczności publicznej
polega na zobowiązaniu:
a) przewoźnika lotniczego do zapewnienia świadczenia usług przewozu lotniczego, spełniających określone wymogi co do ciągłości, regularności, zdolności przewozowej i taryf, których przewoźnik lotniczy nie spełniałby, kierując się jedynie interesem handlowym
b) zarządzającego lotniskiem do zapewnienia funkcjonowania lotniska z zachowaniem określonych wymagań, których zarządzający lotniskiem nie spełniałby, kierując się jedynie interesem handlowym

obszar kontrolowany
przestrzeń powietrzna kontrolowana rozciągająca się w górę od określonej granicy nad ziemią

organ (wieża) kontroli lotniska
organ ustanowiony do zapewnienia służby kontroli ruchu lotniczego dla ruchu lotniskowego

organ kontroli ruchu lotniczego
wyrażenie ogólne oznaczające zarówno centrum kontroli obszaru, organ kontroli zbliżania lub organ kontroli lotniska

organ kontroli zbliżania
organ ustanowiony do zapewnienia służby kontroli ruchu lotniczego w odniesieniu do lotów kontrolowanych statków powietrznych przylatujących na jedno lotnisko lub więcej lotnisk albo odlatujących z nich

organ przekazujący
organ kontroli ruchu lotniczego, który przekazuje kontrolę nad statkiem powietrznym następnemu na trasie lotu organowi kontroli ruchu lotniczego

organ przyjmujący
organ kontroli ruchu lotniczego przyjmujący kontrolę nad statkiem powietrznym od organu przekazującego

organ służb ruchu lotniczego
wyrażenie ogólne oznaczające zarówno organ kontroli ruchu lotniczego, organ informacji powietrznej lub biuro odpraw załóg

ośrodek koordynacji poszukiwania i ratownictwa lotniczego
organ odpowiedzialny za zapewnienie sprawnej organizacji pracy służb poszukiwania i ratownictwa oraz za koordynację prowadzenia operacji poszukiwania i ratownictwa w rejonie poszukiwań i ratownictwa

personel, od którego zależy bezpieczeństwo
osoby mogące zagrozić bezpieczeństwu lotniczemu, jeżeli niewłaściwie wykonują swoje obowiązki i funkcje, nie wyłączając członków załogi, personelu obsługi statków powietrznych i kontrolerów ruchu lotniczego

plan lotu
określone informacje dotyczące zamierzonego lotu lub części lotu statku powietrznego dostarczone organom służb ruchu lotniczego (uwaga – specyfikacje dotyczące planu lotu są zawarte w rozporządzeniu Ministra Infrastruktury z dnia 11 marca 2004 r. w sprawie szczegółowych technicznych przepisów ruchu lotniczego [Dz.U. Nr 44, poz. 414]; wzór formularza planu lotu podany jest w dodatku 2 PL-4444)

płyta
wydzielona dla postoju statków powietrznych część powierzchni lotniska lądowego, na której odbywa się wsiadanie lub wysiadanie pasażerów, załadowanie lub wyładowanie poczty lub towaru, zaopatrywanie w paliwo, parkowanie lub obsługa tych statków

podejście końcowe
część procedury podejścia według wskazań przyrzadów, która rozpoczyna się w wyznaczonej pozycji (fix) lub punkcie podejścia końcowego, a gdy takiej pozycji (fix) lub punktu nie wyznaczono:
a) po zakończeniu ostatniego zakrętu podstawowego lub zakrętu na dolot w procedurze z dwoma zakrętami po 180°, jeżeli tak zaprojektowano procedurę; lub
b) w punkcie wejścia na ostatni odcinek linii drogi określonej w procedurze podejścia i kończy się w punkcie leżącym w pobliżu lotniska, od którego:
lądowanie może być wykonane; lub
rozpoczyna się procedura odlotu po nieudanym podejściu

podlot
poruszanie się śmigłowca/statku powietrznego VTOL nad powierzchnią lotniska zwykle z wykorzystaniem wpływu ziemi, z prędkością podróżną zwykle mniejszą niz 37 km/h (20 kt) (uwaga – aktualna wysokość względna może się zmieniać i niektóre śmigłowce mogą wymagać podlotu powyżej 8 m (25 ft) AGL, aby zmniejszyć turbulencję powodowaną wpływem ziemi lub zapewnić niezbędny zapas wysokości dla ładunków podwieszonych na zewnątrz)

pokładowy system zapobiegania kolizjom (ACAS)
system pokładowy statku powietrznego, oparty na wykorzystaniu sygnałów transpondera radaru wtórnego (SSR), który działa niezależnie od wyposażenia naziemnego i zapewnia pilotowi informacje o potencjalnym zagrożeniu kolizją ze statkami powietrznymi wyposażonymi w transpondery SSR

pole manewrowe
część lotniska, wyłączając płyty, przeznaczona do startów, lądowań i kołowania statków powietrznych

pole ruchu naziemnego
część lotniska przeznaczona do startów, lądowań i kołownia statków powietrznych, składająca się z pola manewrowego i płyt(y)

pole sygnałowe
powierzchnia na lotnisku wykorzystana do umieszczania na niej sygnałów naziemnych

pole wzlotów
część pola ruchu naziemnego przeznaczona do startów i lądowań statków powietrznych

polski państwowy statek powietrzny
a) statek powietrzny używany przez Siły Zbrojne Rzeczypospolitej Polskiej (wojskowy statek powietrzny)
b) statek powietrzny używany przez jednostki organizacyjne Straży Granicznej, Policji, Państwowej Straży Pożarnej i służby celnej (statek powietrzny lotnictwa służb porządku publicznego)

porozumienie ADS
plan przekazywania meldunków ADS ustalający warunki przekazywAnia danych ADS (tj. danych wymaganych przez organ służb ruchu lotniczego i częstotliwość meldunków ADS, które muszą być uzgodnione przed rozpoczęciem funkcjonowania służby ADS) (uwaga – wymiana informacji o warunkach porozumienia między systemem naziemnym i statkiem powietrznym będzie zapewniana poprzez kontrakt lub serię kontraktów)

port lotniczy
lotnisko użytku publicznego wykorzystywane do lotów handlowych

poważny incydent lotniczy
zdarzenie, którego okoliczności zaistnienia wskazują, że nieomal doszło do wypadku lotniczego

powtarzalny plan lotu (PPL)
plan lotu dotyczący serii często powtarzających się, regularnie wykonywanych pojedynczych lotów o identycznych danych podstawowych, przedstawiony przez użytkownika statku powietrznego do przechowywania i powtarzalnego wykorzystania przez organy ATS

poziom
wyrażenie ogólne odnoszące się do pozycji statku powietrznego w locie w płaszczyźnie pionowej i oznaczające zarówno wysokość względną, wysokość bezwzględną lub poziom lotu

poziom lotu
powierzchnia o stałym ciśnieniu atmosferycznym odniesiona do szczególnej wartości ciśnienia atmosferycznego 1013,2 hektopaskala (hPa) i oddzielona od innych takich powierzchni określonymi różnicami cisnienia
Uwaga 1. – wysokościomierz barometryczny wyskalowany według atmosfery wzorcowej:
a) będzie wskazywał wysokość bezwzględną – jeżeli został nastawiony na ciśnienie QNH
b) będzie wskazywał wysokość względną nad podstawą odniesienia QFE – jeżeli został nastawiony na ciśnienie QFE;
c) może być wykorzystany do określenia poziomów lotów – jeżeli został nastawiony na ciśnienie 1013,2 hPa
Uwaga 2. – wyrażenia „wysokość względna” i „wysokość bezwzględna” użyte w Uwadze 1 powyżej oznaczaja wysokości uzyskane przez pomiar ciśnienia, a nie wysokości geometryczne względne i bezwzględne

poziom przelotu
poziom utrzymywany podczas znacznej części lotu

procedura podejścia według wskazań przyrządów
szereg uprzednio ustalonych manewrów wykonywanych według wskazań przyrządów pokładowych z określonym zabezpieczeniem przed zderzeniem z przeszkodami, od pozycji (fix) rozpoczęcia podejścia początkowego lub gdzie jest to stosowane – od początku określonej trasy dolotu do punktu, od którego może być wykonane lądowanie, a gdy lądowanie nie zostało wykonane, do pozycji (fix), w której odpowiednie kryteria przewyższenia nad przeszkodami dla oczekiwania lub dla lotu po trasie są zastosowane

prognoza pogody
opis warunków meteorologicznych przewidywanych na określony czas lub przedział czasu dla określonego obszaru lub części przestrzeni powietrznej

przelot ze wznoszeniem
technika przelotu samolotu polegająca na zwiększaniu wysokości bezwzględnej w wyniku zmniejszania się masy samolotu

przestrzenie powietrzne służb ruchu lotniczego
przestrzenie powietrzne o określonych wymiarach, oznaczone alfabetycznie, wenątrz których mogą być wykonywane określone rodzaje lotów i dla których są ustalone służby ruchu lotniczego i przepisy o operacjach (uwaga – przestrzenie powietrzne ATS są sklasyfikowane jako klasy od A do G, jak podano w dodatku 4 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 11 marca 2004 r. w sprawie zasad działania służb ruchu lotniczego)

przestrzeń powietrzna kontrolowana
przestrzeń powietrzna o określonych wymiarach, w której służba kontroli ruchu lotniczego jest zapewniana zgodnie z klasyfikacją przestrzeni powietrznej (uwaga – wyrażenie „przestrzeń powietrzna kontrolowana” jest określeniem ogólnym, które obejmuje przestrzeń powietrzną klasy A, B, C, D i E, jak podano w ust. 2.6 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 11 marca 2004 r. w sprawie zasad działania służb ruchu lotniczego)

przeszkody lotnicze
obiekty budowalne i obiekty naturalne stanowiące zagrożenie dla bezpieczeństwa ruchu statków powietrznych

przewidywany czas odblokowania
przewidywany czas, w którym statek powietrzny rozpocznie ruch związany z odlotem

przewidywany czas przylotu
dla lotów IFR – przewidywany czas przybycia statku powietrznego nad wyznaczony punkt, określony w odniesieniu do pomocy nawigacyjnych, od którego jest zamierzone rozpoczęcie procedury podejścia według wskazań przyrządów lub gdy nie ma pomocy nawigacyjnej związanej z lotniskiem, czas, w którym statek powietrzny przybędzie na lotnisko; dla lotów VFR jest to przewidywany czas przybycia statku powietrznego nad lotnisko

przewoźnik lotniczy
podmiot uprawniony do wykonywania przewozów lotniczych na podstawie koncesji – w przypadku polskiego przewoźnika lotniczego, lub na podstawie odpowiedniego aktu właściwego organu obcego państwa – w przypadku obcego przewoźnika lotniczego

przewóz czarterowy
przewóz lotniczy dokonywany na podsatwie umowy czarteru lotniczego w której przewoźnik lotniczy oddaje do dyspozycji czarterującego określoną liczbę miejsc lub pojemność statku powietrznego w celu wykonania określonego przewozu pasażerów, bagażu, towarów lub poczty, wskazanych przez czarterującego

przewóz lotniczy
przewóz pasażerów, bagażu, towarów lub poczty, wykonywany statkiem powietrznym odpłatnie

pułap chmur
wysokość nad ziemią lub wodą podstawy najniższej warstwy chmur, znajdujących się poniżej 6 000 m (20 000 ft) i pokrywających więcej niż połowę nieba

punkt drogi RNAV
ustalone miejsce geograficzne wykorzystywane do określenia trasy nawigacji obszarowej lub toru lotu statku powietrznego, stosującego nawigację obszarową; punkty drogi RNAV określane są jako:
- punkt drogi RNAV „Fly-by” – punkt, przed którym, w celu wejścia po stycznej na następny odcinek trasy lub procedury, należy wykonać zakręt z wyprzedzeniem, lub
- punkt drogi RNAV „Flyover” – punkt, w którym rozpoczyna się zakręt w celu wejścia na następny odcinek trasy lub procedury

punkt meldowania
określone miejsce geograficzne, w odniesieniu do którego jest podawana pozycja statku powietrznego

punkt przekazania kontroli
określony punkt znajdujący się na torze lotu statku powietrznego, w którym odpowiedzialność za zapewnienie statkowi powietrznemu służby kontroli ruchu lotniczego jest przekazywana z jednego organu kontroli lub stanowiska kontroli do nastepnego

punkt zmiany namiaru
punkt, w którym statek powietrzny wykonujacy lot na odcinku trasy ATS, określonym za pomocą ogólnokierunkowych radiolatarni bardzo wielkiej częstotliwości, przejdzie – według przewidywań – z wykorzystywania, jako podstawowej pomocy prowadzącej, urządzenia znajdującego się za statkiem powietrznym na wykorzystywanie następnego urządzenia, które znajduje się przed statkiem powietrznym (uwaga – punkty zmiany namiaru są ustalone w celu zapewnienia optymalnego zrównoważenia pod względem natężenia i jakości sygnału między urządzeniami na wszystkich wykorzystywanych poziomach i w celu zapewnienia tego samego źródła informacji azymutalnej dla wszystkich statków powierznych wykonujących loty wzdłuż tej samej części odcinka trasy)

rada dla zapobieżenia kolizji
rada udzielana przez organ służb ruchu lotniczego, określająca manewry pomagające pilotowi uniknąć kolizji

radiostacja kontroli powietrze-ziemia
radiokomunikacyjna stacja lotnicza, która przede wszystkim jest odpowiedzialna za obsługę łączności dotyczącej operacji i kontroli statków powietrznych w danym obszarze

radiotelefonia
rodzaj łączności radiowej przeznaczonej przede wszystkim do wymiany informacji w postaci fonicznej

regularny przewóz lotniczy
przewóz lotniczy, jeżeli w każdym locie miejsca w statkach powietrznych przeznaczone do przewozu pasażerów, bagażu, towarów lub poczty są publicznie oferowane do nabycia, a przewóz jest wykonywany między tymi samymi punktami według opublikowanego rozkładu lotów albo w stałych odstępach czasu lub z częstotliwością wskazującą na regularność lotów

rejon informacji powietrznej (FIR)
przestrzeń powietrzna o określonych wymiarach,w której zapewniona jest służba informacji powietrznej i służba alarmowa

rejon kontrolowany lotnisk(a) (TMA)
część obszaru kontrolowanego, ustanawiana zwykle u zbiegu tras ATS w pobliżu jednego lotniska lub kilku ważniejszych lotnisk

rodzaj RNP
wartość graniczna wyrazona jako odległość w milach morskich od planowanej pozycji, w granicach której lot będzie wykonywany przez minimum 95% ogólnego czasu lotu (przykład – RNP 4 określa nawigacyjną dokładność plus lub minus 7,4 km (4 NM), uwzględniając 95-procentową wartość ogólnego czasu lotu)

ruch lotniczy
ruch wszystkich statków powietrznych podczas lotu oraz na polu manewrowym lotniska

ruch lotniskowy
wszelki ruch na polu manewrowym lotniska i ruch wszystkich statków powietrznych wykonujących loty w pobliżu lotniska (uwaga – statek powietrzny jest w poblizu lotniska, gdy znajduje się w kręgu nadlotniskowym, wzglednie wchodzi w ten krąg lub wychodzi z niego)

ruchoma służba lotnicza
słuzba między stacjami lotniczymi a stacjami pokładowymi lub między stacjami pokładowymi, w której mogą uczestniczyć stacje statków ratowniczych; do służby tej mogą być również włączone radiolatarnie wskazujące miejsce zagrożenia, pracujące na częstotliwościach uzywanych w niebezpieczeństwie i sytuacjach zagrozenia

ryzyko użycia środków
użycie przez personel lotniczy jednego lub kilku środków psychotropowych w sposób, który:
a) powoduje bezpośrednie ryzyko dla używającego lub zagraża życiu, zdrowiu lub dobru innych; i/lub
b) pogarsza zdolność zawodową, socjalną, umysłową lub psychiczną albo powoduje fizyczne dolegliwości lub niesprawność

samolot
statek powietrzny cięższy od powietrza o własnym napędzie silnikowym, uzyskujący swoją siłę nośną w locie głównie na skutek reakcji aerodynamicznych na powierzchnie, które pozostają nieruchome w danych warunkach lotu

służba alarmowa
służba ustanowiona w celu zawiadamienia właściwych organizacji o statkach powietrznych potrzebujących pomocy w zakresie poszukiwania i ratownictwa oraz w celu współdziałania z tymi organizacjami w razie potrzeby

służba automatycznej informacji lotniskowej (ATIS)
automatyczne dostarczanie bieżących, rutynowych informacji przylatującym i odlatującym statkom powietrznym, nieprzerwanie przez 24 godziny lub przez określoną część tego okresu:
- służba automatycznej informacji lotniskowej (D-ATIS) (Data link-automatic terminal information service); dostarczanie ATIS linią przesyłania danych
- foniczna słuzba automatycznej informacji lotniskowej (Foniczny ATIS) (Voice-automatic terminal information service); dostarczanie ATIS poprzez ciągłe i powtarzające się foniczne rozgłaszanie

służba informacji powietrznej
służba ustanowiona w celu udzielania wskazówek i informacji użytecznych dla bezpieczeństwa i sprawnego wykonywania lotów

służba kontroli lotniska
służba kontroli ruchu lotniczego dla ruchu lotniskowego

służba kontroli obszaru
służba kontroli ruchu lotniczego dla lotów kontrolowanych, wykonywanych w obszarach kontrolowanych

służba kontroli ruchu lotniczego
służba ustanowiona w celu:
a) zapobiegania kolizjom:
między statkami powietrznymi w locie i
statków powietrznych na polu manewrowym: z przeszkodami i innymi statkami powietrznymi: i
b) usprawniania i utrzymywania uporzadkowanego przepływu ruchu lotniczego

służba kontroli zbliżania
służba kontroli ruchu lotniczego dla lotów kontrolowanych przylatujących lub odlatujących statków powietrznych

służba obsługi płyty
służba zapewniająca regulację działań oraz ruch statków powietrznych i pojazdów na płycie

służba ruchu lotniczego
wyrażenie ogólne oznaczające odpowiednio: służbę informacji powietrznej, służbę alarmową, służbę kontroli ruchu lotniczego (służba kontroli obszaru, służba kontroli zbliżania lub służba kontroli lotniska)

spodziewany czas podejścia
czas przewidywany przez ATC, o którym przybywający statek powietrzny w wyniku opóźnienia opuści punkt oczekiwania w celu wykonania podejścia do lądowania (uwaga – aktualny czas opuszczenia punktu oczekiwania bedzie zależny od zezwolenia na podejście)

spójność (danych lotniczych)
stopień pewności, że dane lotnicze i ich wartości nie zostały utracone bądź zmienione od czasu ich przekazania lub autoryzowanej zmiany

stacja lotnicza
stacja naziemna ruchomej służby lotniczej; w razie konieczności stacja lotnicza może być umieszczona np. na pokładzie statku wodnego lub platformie morskiej

stała służba lotnicza (AFS)
służba telekomunikacyjna między określonymi punktami stałymi, przeznaczona głównie do zapewnienia bezpieczeństwa żeglugi powietrznej oraz regularnego, sprawnego i ekonomicznego działania służb ruchu lotniczego

statek powietrzny
urządzenie zdolne do unoszenia się w atmosferze na skutek oddziaływania powietrza innego niż oddziaływanie powietrza odbitego od podłoża

status lotu
wskazówka informująca, czy dany statek powietrzny wymaga specjalnego traktowania, czy nie przez organy służb ruchu lotniczego

strefa kontrolowana lotniska
przestrzeń powietrzna kontrolowana rozciągająca się od powierzchni ziemi do określonej górnej granicy

strefa niebezpieczna
przestrzeń powietrzna o określonych wymiarach, w której moga się odbywać, w opublikowanych przedziałach czasu, działania niebezpieczne dla lotów statków powietrznych

strefa ograniczona
przestrzeń powietrzna o określonych wymiarach nad obszarami lądowymi, wodami wewnętrznymi i wodami terytorialnymi Państwa, w której loty statków powietrznych są ograniczone pewnymi określonymi warunkami

strefa ruchu lotniskowego
przestrzeń powietrzna o określonych wymiarach, ustanowiona wokół lotniska dla ochrony ruchu lotniskowego

stefa zakazana
przestrzeń powietrzna o określonych wymiarach nad obszarami lądowymi, wodami wewnętrznymi i wodami terytorialnymi Państwa, w której loty statków powietrznych są zabronione

system łączności konferencyjnej
urządzenia łączności, za pomocą których może byc prowadzona bezpośrednia rozmowa foniczna między trzema lub więcej punktami jednocześnie

środki psychotropowe
alkohol, opioidy, pochodne konopi indyjskich, środki uspokajające i preparaty hipnotyzujące, kokaina, inne stymulatory psychiczne, halucynogenne i lotne rozpuszczalniki, wyłączając kawę i tytoń

telekomunkacyjna stacja lotnicza
stacja telekomunikacyjnej służby lotniczej

trasa ATS
określona trasa przeznaczona do kanalizowania przepływu ruchu według potrzeby, w celu zapewnienia służb ruchu lotniczego
Uwaga 1. – wyrażenie „trasa ATS” jest używane do określenia odpowiednio:drogi lotniczej, trasy kontrolowanej lub niekontrolowanej, trasy dolotu lub odlotu itp.
Uwaga 2. – trasa ATS jest określana przez charakterystyki, które zawierają: oznacznik trasy ATS, kąt drogi do lub od znaczących punktów nawigacyjnych (punktów drogi RNAV), odległość między znaczącymi punktami nawigacyjnymi, wymagania dotyczące meldunków i najmniejszą bezpieczną wysokoć bezwzględną

trasa nawigacji obszarowej
trasa ATS, ustanowiona dla statków powietrznych, które mogą stosować nawigację obszarową

użytkownik
osoba, organizacja lub przedsiębiorstwo zajmujące się lub zamierzające zajmować się operacjami statków powietrznych

użytkownik statku powietrznego
właściciel lub inna osoba wpisana jako użytkownik do rejestru statków powietrznych

VFR
skrót oznaczający przepisy wykonywania lotów z widocznością

VMC
skrót oznaczający warunki meteorologiczne dla lotów z widocznością

warunki meteorologiczne dla lotów według wskazań przyrządów (IMC)
warunki meteorologiczne wyrażone widzialnością, odległością od chmur i pułapem chmur, mniejsze niż minima warunków meteorologicznych ustalonych dla lotów z widocznością (uwaga – minima warunków meteorologicznych dla lotów z widocznością podane są w rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 11 marca 2004 r. w sprawie szczegółowych technicznych przepisów ruchu lotniczego – Dz. U. Nr 44, poz. 414)

warunki meteorologiczne dla lotów z widocznością (VMC)
warunki meteorologiczne wyrazone widzialnością, odległością od chmur i pułapem chmur, równe lub większe od ustalonych minimów (uwaga – minima warunków meteorologicznych dla lotów z widocznością podane są w rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 11 marca 2004 r. w sprawie szczegółowych technicznych przepisów ruchu lotniczego – Dz. U. Nr 44, poz. 414)

widzialność
widzialność, przyjęta dla celów lotniczych, jest większa niż:
a) największa odległość, z której czarny obiekt odpowiednich rozmiarów, umieszczony w pobliżu ziemi, obserwowany na jasnym tle, może być widziany i rozpoznany;
b) największa odległość, z której światła o wartości około 1000 kandeli mogą być widziane i zidentyfikowane na nieoświetlonym tle
(uwaga – wyżej wymienione odległości mają różne wartości w powietrzu o określonym współczynniku tłumienia, przy czym wartość ujęta pod literą b) zmienia się wraz z oświetleniem, a wartość ujeta pod literą a) jest przedstawiana jako meteorologiczny zasięg optyczny [MOR])

widzialność przy ziemi
widzialność na lotnisku, podawana przez upoważnionego obserwatora

widzialność w locie
widzialność do przodu z kabiny pilota podczas lotu statku powietrznego

wymagana charakterystyka nawigacyjna (RNP)
określenie charakterystyki nawigacyjnej niezbędnej do wykonywania lotów w granicach określonej przestrzeni powietrznej (uwaga – charakterystyka nawigacyjna i wymagania są określone dla różnych rodzajów RNP i różnych zastosowań)

wypadek lotniczy
zdarzenie związane z eksploatacją statku powietrznego, które zaistniało od chwili, gdy jakakolwiek osoba weszła na jego pokład z zamiarem wykonania lotu, do momentu, gdy wszystkie osoby znajdujące się na pokładzie opuściły ten statek powietrzny, i podczas którego:
1)jakakolwiek osoba doznała obrażeń ze skutkiem śmiertelnym lub poważnego obrażenia ciała w rezultacie:
a) znajdowania się na pokładzie danego statku powietrznego lub
b) bezpośredniego zetknięcia się z jakąkolwiek częścią statku powietrznego, w tym częścią, która oddzieliła się od danego statku powietrznego, lub
c) bezpośredniego oddziaływania strumienia gazów albo powietrza, wywołanego przez statek powietrzny
- z wyłączeniem tych przypadków, kiedy obrażenia ciała powstały z przyczyn naturalnych bądź w wyniku obrażeń zadanych samemu sobie lub przez inne osoby albo kiedy obrażeń ciała doznały osoby odbywające lot bez pozwolenia albo ukrywające się w miejscach, do których zwykle zamknięty jest dostęp dla pasażerów i członków załogi;
2)statek powietrzny został uszkodzony lub nastapiło zniszczenie jego konstrukcji, w rezultacie czego:
a) naruszona została trwałość konstrukcji, pogorszeniu uległy techniczne lub lotne charakterystyki statku powietrznego oraz
b) wymagane jest przeprowadzenie poważnego remontu lub wymiana uszkodzonego elementu
- z wyłączeniem przypadków przerwy w pracy silnika statku powietrznego albo jego uszkodzenia, jesli uszkodzeniu uległ tylko silnik, jego osłony albo agregaty wspomagające albo gdy uszkodzone zostały łopaty śmigła, końcówki skrzydła, anteny, ogumienie kół, urządzenia hamowania, owiewki albo gdy na pokryciu są niewielkie wgniecenia albo przebicia;
3)statek powietrzny zaginął lub znajduje się w miejscu, do którego dostęp jest niemożliwy

wysokość bezwzględna
odległość pionowa poziomu punktu lub przedmiotu rozpatrywanego jako punkt mierzona od średniego poziomu morza (MSL)

wysokość bezwzględna przejściowa
wysokość bezwzględna, na lub poniżej której pozycja statku powietrznego w płaszczyźnie pionowej jest określana w odniesieniu do wysokości bezwzględnych

wysokość względna
odległość pionowa poziomu punktu lub przedmiotu rozpatrywanego jako punkt, mierzona od określonego poziomu odniesienia

zakręt podstawowy
zakręt wykonywany przez statek powietrzny podczas podejścia początkowego, między końcem drogi odlotu a początkiem drogi podejścia pośredniego lub końcowego; kierunki tych dróg nia są przeciwne (uwaga – zakręty podstawowe mogą być wyznaczone do wykonywania w locie poziomym lub podczas zniżania, stosownie do warunków ustalonych dla każdej indywidualnej procedury)

załoga statku powietrznego
osoby wyznaczone przez użytkownika statku powietrznego do wykonywania określonych czynności na statku powietrznym w czasie lotu

zarządzający lotniskiem
podmiot, który został wpisany jako zarządzający do rejestru lotnisk cywilnych

zarządzanie przepływem ruchu lotniczego (ATFM)
służba ustanowiona w celu przyczyniania się do bezpiecznego, uporządkowanego i szybkiego przepływu ruchu lotniczego poprzez zapewnianie wykorzystania w maksymalnym stopniu pojemności ATC i aby wielkość tego ruchu była zgodna z pojemnością deklarowaną przez właściwy organ ATS

zasięg widzenia wzdłuż drogi startowej (RVR)
odległość, w granicach której pilot statku powietrznego znajdującego się na podłużnej osi drogi startowej może widzieć oznaczenia na powierzchni drogi startowej albo światła wyznaczające drogę startową lub światła wyznaczające jej oś

Zbiór Informacji Lotniczych – Polska (AIP Polska)
publikacja wydawana przez państwowy organ zarządzania ruchem lotniczym, zawierająca informacje lotnicze o charakterze trwałym, istotne dla żeglugi powietrznej, a dotyczące Rejonu Informacji Powietrznej Warszawa

zezwolenie kontroli ruchu lotniczego
upoważnienie dowódcy statku powietrznego do postępowania zgodnie z warunkami określonymi przez organ kontroli ruchu lotniczego
Uwaga 1. – zamiast wyrażenia „zezwolenie kontroli ruchu lotniczego” w tekście jest stosowana często dla wygody skrócona forma „zezwolenie”
Uwaga 2. – do skróconej formy wyrażenia „zezwolenie” mogą być dodane słowa „na kołownie”, „na start”, „na odlot”, „na lot po trasie”, „na podejście” lub „na lądowanie” w celu wskazania tej części fazy lotu, do której odnosi się zezwolenie kontroli ruchu lotniczego)

zezwolenie z wyprzedzeniem
warunkowe zezwolenie wydawane statkowi powietrznemu przez organ kontroli ruchu lotniczego, który w chwili wydawania zezwolenia nie zapewnia służby kontroli ruchu lotniczego danemu statkowi powietrznemu (uwaga – procedura ta jest inicjowana wyłącznie przez załogę statku powietrznego)

złożony plan lotu
plan lotu bez ewentualnych zmian przedstawiony organowi ATS przez pilota lub jego upoważnionego przedstawiciela

znaczący punkt nawigacyjny
ustalone miejsce geograficzne wykorzystywane do określania przebiegu trasy ATS lub tor lotu statku powietrznego albo do innych celów nawigacyjnych i ATS


opracował:
Sławomir Kasjaniuk