2014-03-18

70. Rocznica Wielkiej Ucieczki

W marcu 1944 roku ze Stalagu Luft III w Żaganiu uciekło 76 alianckich lotników. W 70. rocznicę wydarzenia żagańskie Muzeum Obozów Jenieckich organizuje okolicznościowe obchody.

Muzeum Obozów Jenieckich w Żaganiu zamieściło ramowy plan obchodów 70. Rocznicy Wielkiej Ucieczki. Będą one trwać od 22 do 29 marca.

Ramowy plan obchodów 70. Rocznicy Wielkiej Ucieczki:

22 marca (sobota)


- 11:00-15:00 – „Wielka Ucieczka” – piknik rodzinny na pl. Gen. Maczka – aktor Krzysztof Janczak, czyli Pan Yapa zaprasza wszystkie dzieci do wspólnej zabawy. W programie gry i konkursy, występy grup artystycznych, grochówka wojskowa oraz wata cukrowa.

- 10:00-16:00 – Muzeum Obozów Jenieckich: „Ucieczka w historię” – piknik militarny na terenie muzeum.

- 16:00 – pokaz dynamiczny grup rekonstrukcyjnych.

23 marca (niedziela)

- 10:00-16:00 – Muzeum Obozów Jenieckich: „Ucieczka w historię” – prezentacje grup rekonstrukcji historycznej (czołg T-34/85 RUDY), piknik militarny.

Ekspozycja sprzętu bojowego 11 Lubuskiej Dywizji Kawalerii Pancernej.

O godzinie 12:00 widowisko historyczne „Wielka Ucieczka” – pokazy dynamiczne oraz inscenizacja dla upamiętnienia 70. rocznicy Wielkiej Ucieczki.

24 marca (poniedziałek)

Tunel „Harry” – godz. 12:00 – Oficjalna uroczystość z okazji 70. Rocznicy Wielkiej Ucieczki.

Dodatkową atrakcją będzie przejazd pociągu osobowego retro „Harry” na trasie Poznań-Żagań. Skład z parowozem wjedzie na bocznicę kolejową na terenie Stalagu VIIIC dowożąc turystów w pobliże tunelu „Harry”. Po zakończeniu uroczystości zwiedzanie Muzeum Obozów Jenieckich.

25 marca (wtorek)

Great Escape 50 March – przemarsz 50 oficerów RAF trasą Żagań-Poznań.

Rozpoczęcie marszu oraz apel przy Tunelu „Harry” – godz. 8:30.

Marsz jest hołdem dla 50 lotników, uczestników ucieczki rozstrzelanych przez Gestapo i pochowanych na poznańskiej Cytadeli. Stąd symboliczna trasa marszu Żagań-Poznań oraz symboliczna liczba uczestników - 50. Przemarsz zakończy ceremonia wojskowa na cmentarzu brytyjskim w Poznaniu (Cytadela) 28 marca. Grupa żołnierzy RAF pokona 170 kilometrów w ciągu 4 dni na trasie: Żagań – Nowa Sól – Kębłowo – Granowo – Luboń – Poznań.

27 marca (czwartek)

Konkurs historyczny dla uczniów szkół żagańskich „Wielka Ucieczka”

Muzeum Obozów Jenieckich, godz. 11:00

28 marca (piątek)

Rajd Harcerski „Wielka Ucieczka” 2014

Rozpoczęcie rajdu/apel przy Mauzoleum Lotników Alianckich, godz. 18:00

29 marca (sobota)

40. Cross Żagański – bieg przełajowy dla upamiętnienia 70. rocznicy Wielkiej Ucieczki

Muzeum Obozów Jenieckich, godz. 11:00


Obóz Kriegsgefangenen Stammlager der Luftwaffe 3 Sagan powstał wiosną 1942 roku. Przeznaczony był dla żołnierzy – lotników, pilotów i członków załóg samolotów amerykańskich i Królewskich Sił Powietrznych Wielkiej Brytanii (Royal Air Force – RAF) bez względu na stopień wojskowy. Znaleźli się w nim żołnierze pochodzący z wielu krajów świata, które walczyły z wojskami niemieckimi. Byli tu lotnicy z Australii i Nowej Zelandii, Republiki Południowej Afryki, USA i Kanady oraz wielu państw europejskich. Na przełomie 1944 i 1945 roku, przebywało w żagańskim obozie 10.949 jeńców, a wśród nich około 100 polskich lotników.


Wielka Ucieczka
autor: Jacek Jakubiak

W marcu 1943 roku na terenie Sektora Północnego Stalagu Luft III w Żaganiu zawiązał się Komitet X, na czele którego stanął major Roger J. Bushell. Zadaniem komitetu było przygotowanie i przeprowadzenie masowej ucieczki 200 jeńców. Rozpoczęto przygotowania obejmujące między innymi równoczesne kopanie trzech tuneli, które nazwano „Tom”, „Dick” i „Harry’. Jednym z ważniejszych i najtrudniejszych zadań było przygotowanie, wykonanie i zamaskowanie wejść do tuneli. Tunel „Tom” rozpoczynał się w izbie mieszkalnej baraku 123 i miał wejście w podstawie komina. „Dick” miał wejście w studzience kanalizacyjnej umywalni baraku 122. Te dwa tunele miały być budowane w kierunku zachodnim. „Harry” rozpoczynał się pod piecem izby mieszkalnej baraku 104 i przebiegać miał w kierunku północnym. Po przebiciu się przez warstwy betonu i cegieł rozpoczęto kopanie trzech szybów. W wyniku wydobycia wielu ton bardzo żółtego piasku osiągnięto głębokość około 10 metrów. Szyb szalowano deskami z prycz i budowano drabiny. Pod szybem wejściowym zbudowano trzy pomieszczenia, które służyły jako zaplecze tunelu. Tam znajdowała się pompa do tłoczenia powietrza, magazyn wydobytego piasku i worków do jego wynoszenia oraz warsztat z narzędziami, lampami i deskami. Pompa powietrzna zbudowana była z drewnianego łoża z zamontowanym brezentowym, impregnowanym miechem. Zrobiony on był z worka na odzież. Usztywniony drutem i zakończony był drewnianymi pokrywami z automatycznymi zaworami. Zawory wlotowe i wylotowe zasysały i tłoczyły powietrze w przewody.

Przewody te wykonane były z puszek po skondensowanym mleku „Klim”. Puszki były tak wykonane, że po wycięciu dna i zdjęcie pokrywki można je było łączyć. Miejsce po pokrywce pasowało do dna puszki. Łączenia uszczelniano grubym papierem i zakopywano pod podłogą tunelu. Zużyte powietrze odprowadzano do kominów, a wlot świeżego umieszczony był pod podłogą i zamaskowany. Jeniec obsługujący pompę wykonywał posuwiste ruchy tłocząc powietrze. Była to praca nużąca i męcząca, ale bardzo ważna. Tory do przemieszczania wózków w tunelu wykonane były z listew przypodłogowych oderwanych w izbach mieszkalnych. Wózki wykonano z desek, a koła składały się z trzech krążków. Zewnętrzne miały większą średnicę i utrzymywały wózek na torach, wewnętrzne obite były blachą z puszek i opierały się na torze. Z przodu i tyłu wózka znajdowały zaczepy do mocowania liny, za pomocą, których je przemieszczano przewożąc kopaczy, deski i wywożąc piasek. Oświetlenie miejsc pracy i całego tunelu początkowo było lampami tłuszczowymi. W puszcze z margaryną umieszczano sznurek. Lampy strasznie dymiły, silnie ogrzewały powietrze i zabierały dużo tlenu. W trakcie budowy w obozie radiowęzła, jeńcy weszli w posiadanie przewodów elektrycznych i wykonali w tunelach oświetlenie elektryczne. Podłączone było do oświetlenia baraku i używane tylko w nocy, ponieważ w dzień wyłączano prąd w całym obozie. Tunel „Tom” został przypadkowo odkryty przez Niemców i wysadzony w powietrze. Z prac nad „Dickiem” zrezygnowano, ponieważ Niemcy rozpoczęli budowę sektora zachodniego i tunel prowadziłby do nowej części obozu. Służył jako magazyn materiałów potrzebnych do ucieczki.

Cały wysiłek skupiono na „Harrym”. Stworzono 5 zespołów po 4 kopaczy i prace prowadzono bez przerwy w dzień i w nocy. Tunel „Harry” miał dwie mijanki. Były to specjalnie wykonane komory, które były wyższe i szersze niż tunel. Służyły do przeładunku piasku, odpoczynku kopaczy i pozwalały skrócić liny, co zapobiegało ich plątaniu się. Rozmieszczone były w trzydziestokilkumetrowych odstępach i nazwane jak stacje londyńskiego metra: „Picadilly Circus” i „Leicester Square”. Sam tunel miał wysokości 54 cm i szerokości 52 cm. (W literaturze można spotkać małe różnice w wymiarach tunelu). Długość tunelu wyliczono na około 111 metrów i rozpoczęto budowę szybu wyjściowego. Było to bardzo trudne zadanie, ponieważ piasek zawalał się nim zdążono oszalować i zabezpieczyć ściany Jednocześnie budowano drabinę wyjściową. Po dotarciu do korzeni i sprawdzeniu grubości pozostałej warstwy ziemi szyb zabezpieczono klapą drewnianą. W styczniu 1944 roku tunel Harry był gotowy i czekał na decyzję o ucieczce. Wyznaczono ją w nocy z 24 / 25 marca. Z planowanych i przygotowanych 200 jeńców tunelem wydostało się tylko 80, ale 4 ostatnich wartownik nad ranem złapał przy wyjściu odkrywając ucieczkę. 76 oddaliło się od obozu. W wyniku zarządzonej wielkiej akcji poszukiwawczej złapano 73. Trzem jeńcom udało się dotrzeć do Wielkiej Brytanii. Na osobisty rozkaz Hitlera 50 uciekinierów zostało zamordowanych w rejonach miejsc gdzie zostali schwytani.

Wydarzenie to nazwane „Wielką Ucieczką” ma wiele publikacji i ekranizacji. W 1963 roku powstał film fabularny z Charlesem Bronsonem i Stevem McQueenem, a w 1988 roku nakręcono „Wielką Ucieczkę II” z Christhopherem Reeve. Powstało wiele filmów dokumentalnych zrealizowanych przez telewizje państw europejskich, Kanady i USA. W rejonie Muzeum znajduje się makieta tunelu ucieczkowego. Jego wymiary i wyposażenie wzorowane są na tunelach budowanych przez jeńców. W celu bezpiecznego wglądu do tunelu znajduje się on tuż pod powierzchnią ziemi. Makieta mogła powstać dzięki programowi” Młodzież” wspartego przez Radę Miasta i Urząd Miasta Żagania oraz licznych darczyńców. Wykonali ją uczniowie Zespołu Szkół Mechanicznych i pracownicy Muzeum.

Więcej informacji na stronie muzeum.

Źródło: Muzeum Obozów Jenieckich w Żaganiu
sk

Ocena:  
( 0 )      nie oceniany
  Opinii:  

0

  

Dodaj swoją opinię